ТИМА ВЕНЬ     Вениамин Чисталев

ТРИПАН ВАСЬ     висьт, 1929.

Сійӧ воӧ (19–ӧд) тулысыс водз локтіс войвылӧ... Водз и муніс туруныс–няньыс, быттьӧкӧ тӧдіс ывлаыс йӧзыслысь ыджыд шог пыкӧмсӧ,— тэрмасис регыдджык отсыштны. Лым сылӧмсяньысь поводдя сулаліс ӧтырыш бур. Зэрыс кӧтӧдіс, шондіыс — пӧжис. Долыда ворсӧдчис ывла. Ӧти кунӧр оз удит вешйыны, локтӧ нин мӧд: пожныштас–зэрас, коблас да — бара. Пожсьӧ, пошиктӧ му — вӧтлӧ.

Нюмъялісны видзъяс, ыбъяс. Тыр морӧсӧн лолаліс вӧр. Быдмис–тювгысис пу. Быдмис быд вотӧс, пуктас...

Гожӧм нин пуксис. Матыстчӧ ытшкандыр...

Шӧвтуг июнь тай воӧма,—

Томиник ичмонь кодь рам...

Best illustrations: Foto Collection Komi Traditional Lifestyle

Збой лэчыдлуныс тай

Ывлалӧн кольӧма,—

Раммӧма–маммӧма

Ныв юра ань...

Войясыс небыд, лунъясыс лӧнь —

Онялӧ–лолалӧ сынӧдыс пым...

Кыдз пулӧн лёзьясыс ӧшйӧма —

Сулалӧ–нюмъялӧ тыр коръя вӧр...

Гусьӧник вашкӧдчӧ, розъялӧ сю:

Морт, тэ эн сюйсьы, эн торк!

Мый лоны — лоӧма, нинӧм эн шу...

Майбырӧй, кутшӧм тэ ӧні

Сӧстӧм да шань!

Дзик сытшӧма овлӧ

Медводдза кынӧмӧн

Нӧбасьысь ань...

*  *  *

Трипан Вась ыб¹ вылӧ кайліс, кытшовтіс, видлаліс кӧдза муяс.

"Сссс–ссс... Ссс–сссс..." — кышӧдчӧ, шы сетӧ ыб вылын шеп, мортлы надея овны пыр водзӧ на кӧсйӧ. Копрасьӧ сю, вашкӧдчӧ ид — кӧсйӧдӧ йӧвваа, азьваа шыд... (Кузь ускӧй, дженьыд мывкыдӧй, идйӧй! Ёна жӧ пӧръясьлан тэ: кодыркӧ весьт кузя сӧмын, кодыркӧ усьӧмыд — тушатӧ он вермы кутны; во кост мысьт кынман — он удит воны... Во — не во тэныд! Куйӧдсӧ сюян тэд, трундаӧн² суктан, быдторсӧ му пытшкад крестьянин кундас³,— мусӧ кӧть асьсӧ нин сорӧмӧн⁴ сёй!.. Дрӧчка тэ, сэсся со нинӧм. Орччӧн со тонӧ сулалӧ сю, выныс сылӧн весиг джын мында абу, но быдмӧ тай, нинӧм оз шу...)

Тадзикӧн кылӧмӧн–думъясӧн Трипан Вась кытшлаліс–видлаліс идъяс да сюяс, кӧсйысис аслыс водзӧ на сю кӧдза вӧчыштны.

*  *  *

Водз катіс Трипан Вась ю йылӧ пуктысьны, некӧн на некод оз вӧлі куран–косаӧн вӧрӧшитчы. "Катла, гортын пуктысьны заводиттӧдз кӧть додь–мӧд турун вӧчышта",— шуӧ Вась гортсаясыслы. Аслас юрас мӧдтор тшӧтш вӧлі: Вась тӧлысь–мӧд нин видзӧ гортсасьыс гусьӧн пуд джын мында сю кӧйдыс — сійӧс волі колӧ сылы кытчӧкӧ инавны. Тылаяс вылӧ кӧдзны йӧзыслӧн сю кӧйдысъяс эз вӧвны, да и лӧсьӧдтӧм вӧлі кӧдзаніныс. Ыб вылӧ кӧдзны вӧлі быдӧн надейтчӧны выль воан нянь вылӧ. Кодлӧнкӧ кӧть вӧлі и торйӧдлӧма да кольӧма кӧйдыссӧ,— важӧн нин быри, сёйисны.

— Ті тан корӧсьнытӧ вундыштанныд да, мый да,— ме сэк кості и вола,— шуӧ гӧтырыслы Вась.

— Но да, катлы, эськӧ, верман кӧ да... Ме ог кут... Нинӧм тай абу туй вылад пуктыныд–а... Мый нӧ босьтан сёйнытӧ? Нинӧм ӧд абу пусяныд вылӧ, шыдӧс ни пызь.

— Пусяныд ваас,— шуыштіс Вась.— Пукты, мый эм, абусӧ ог тшӧкты. Ог тӧд али мый абусӧ?

Сӧвтіс гӧтырыс пестерӧ кач⁵ папурки няньяс, пуктыштіс туисӧ йӧв, сэсся и нинӧм. Босьтіс Вась пӧрт, лэчтан, коса да чер... Босьтіс ки йылас ещӧ ведра ыджда туис.

— Сы ыджда туиссӧ мый керны босьтан?— казяліс гӧтырыс туистӧ да юаліс Васьлысь.

— Черитӧ нӧ пуктыштны? Тіянлы гӧснеч вая,— правдайтчигмоз шуыштіс Вась.

Ӧтчыдйӧн и лэччис вадорӧдз став кӧлуйыс. Гольӧдіс–лэдзис Вась ваӧ пыж. Сӧвтчис да мӧдӧдчис катны.

Шыч ни рач ю пӧлӧн — некод некӧн оз вуджрась, вӧвдӧм⁶ ни зорӧд оз тыдав.

— Кытчӧ нин мӧдӧма Васьыс? Гашкӧ, пуктысьны нин да?— юаліс кыр йывсянь кодкӧ. Васьлӧн воча кыв водзвыв нин лӧсьӧдӧма:

—– Сідз...— нюжӧдыштіс Вась.— Сюмӧд кульыштігмоз тай кӧсъя катлыны видз вылӧдз, вола кӧ коркӧ местаӧдзыс...

Чом кост–мӧд⁷ сӧмын удитіс Вась катны,— шонді увтасмис. Лои узьмӧдчыны. Сувтіс Н... керка дорӧ. Кайис кыр йылӧ. Медвойдӧр биасис, тшынас номъясысь вӧчис. Керыштіс вожкаяс бадь пуысь. Зэвтіс вон.

Гожӧмын керкаӧ пыжӧн ветлысь морт оз пыр, оз кӧ нин зэв ёна зэр, а узьмӧдчас ывла вылӧ, вонйӧ. Керкаын лудікъяс да номъяс оз лэдзлыны унмовсьны. Тӧлын кӧ — мӧд делӧ: кӧть бергӧдчыныыд некытчӧ ичӧтик вӧр керкаад, комын градуса кӧдзыдыд йӧршитас морт кызь—комынӧдз ветлысь–мунысьӧс; лудіксӧ и дзескыдсӧ терпитан сэк, медтыкӧ ки–кокыд шоныштлас нин–а... Гожӧмнад жӧ и оландырыд, майбыр, мортыдлы, сэки и верстайт, удитӧдчы олыштны, сӧстӧм ывла выв сынӧднас лолыштны.

Пукалӧ тшынас дорын Вась, ужнайтӧ — кач сӧчӧн няклялӧ, бергӧдлӧ чужӧмсӧ номъясысь тшын паныд. Ном курччалӧмысь Вась оз дӧзмы, тӧдӧ: номтӧгыд, шоныдтӧгыд нинӧм оз артмы. "Лӧддза–номъя во пӧ — бур во", примета сылӧн. Бара жӧ кӧклӧн кӧкӧмыс: дыр кӧ кӧкӧ — бур во водзӧ, гожӧм лоӧ кузь, а кузьджык кӧ гожӧм — няньыд удитас воны. Сідзи пукаліс, мӧвпаліс Вась номъяс сильгӧм зыкӧ да кӧкъяс кӧкӧм шыӧ... Сёйсис, бисӧ сайкис да ышкиг–пушкигтырйи пырис вонйӧ. Но дыр на эз унмовсь, мӧвпаліс аслыс.

Вась вӧлі олана морт на, но сьӧкыда олӧмыс водз пӧрысьмӧдіс кыдзкӧ, жебмыны кутіс бӧръя воясӧ. "Кытчӧкӧ тай эбӧсыд быри: тайӧ туй косттӧ эськӧ тай водзын вӧлі ӧти лунӧн катла, а ӧті куим лунтӧг ог во",— сэн жӧ и мӧвпыштіс аслыс. Вась — морт вӧлі зіль, но озырлун эз кӧвъясьлы, оліс гӧлиника. Удж вылын йӧзысь эз кольччыв. Нэм чӧжыс уджаліс–керис, шойччӧг эз тӧдлы: му кокис, видз вӧчис, кыйсис, кер лэдзис...

Васьлӧн семья вӧлі кык пи да куим ныв. Кык гырысь нывъясыс важӧн нин верӧс сайынӧсь, коймӧдыс, дас вит арӧса, гортас. Ыджыдджык пиыс Краснӧй Армияын ветлӧ, ичӧтджыкыс, дас сизим арӧса, колян тӧв Печораӧ сюри пленӧ еджыдъяслы, колльысьны ветліс да, вӧвнас и аснас... От Вась уджалысьтӧм и вӧвтӧм...

Челядьсӧ Вась быдтіс рама, эз чиршӧдлы торъя... Мед пӧ ветласны эштігӧн, том дырйиыд пӧ и ов мортыд. Сӧмын дышӧдчӧмтӧ удж вылад оз вӧлі радейт: "керӧма кӧ, мед вӧлі вӧчӧма бура, а не кийывсӧн",— вӧлі сылӧн став видчӧмыс. Выль олӧм йылысь мужикъяс вӧлі сёрнивыв воасны, да сӧмын шуыштас: "Гашкӧ, тадзи и колӧ да... Том йӧз тон лӧсьӧдасны, кыдз аслыныс колӧ, миян нэм овсьӧма..." Пиянсӧ Вась эз пык выль олӧмлань кыссьӧмысь, эз зільлыв важӧ кыскыны мукӧд батьяс моз. Да и ачыс эз зільлыв важ дор сулавны, нинӧмӧн асьсӧ эз петкӧдлыв ен водзын, ни царь водзын. Код тӧдас, енсӧ веритӧ али оз вӧлі Вась, сӧмын чорыда вӧлі веритӧ аслас енлы: "уджавтӧгыд пӧ кынӧмыд оз пӧт..." Сэтшӧм и вӧлі Вась.

Кык лун тырмис Васьлы катны. Коймӧд луннас сӧмын воис аслас видз вылӧ. Пыр на важкодьыс, нинӧм абу вежсьӧма. Сӧмын кык сывтыръя коз пу ва бердсьыс тулыснас ыджыд ва дырйи пӧрӧма ваас. Тасасьӧма ю вомӧныс. Бузгӧ сы вомӧн прудйысь моз ваыс. Джуджыда койдӧма увтіыс. "Бур гоблик⁸ комъяслы сулавны вӧчӧма",— мӧвпыштіс Вась. Сувтіс. Ректысис. Кайис кыр йылӧ. Лэчтасис да кутіс ытшкыны, вӧвдӧм вӧчны. Гож сайсьыд туруныд дыр оз косьмы, лоӧ лун–мӧдӧдз куйлӧдны.

Гашкӧ тэ, лыддьысьысьӧй, он на тӧд, кутшӧмджык ю йылын пуктысьӧмыс, кутшӧмджык видзьясыс? Абу паськыдӧсь видзьяс. Весиг видзнас оз позь шуны, а "керасъяс" (сідзи и шуӧны асьныс). Веськыд уйтаӧсь⁹ ю йывъяс. Ӧтмӧдар боксяньыс слудаяс¹⁰ ю пӧлӧн. Воргаӧд моз визувтӧ ваыс сэт. Зэв нин шочиника кытсюрӧ сӧмын ылыстчылас ю дорысь слудаыс и бара топалӧ. Кытысь но ытшкӧны? Пӧлӧнсьыс, кыр бокшасӧ эрдмӧдалыштӧма, да сэтысь и гурйӧны да чукӧртыштӧны. кӧнкӧ — юр турун, кӧнкӧ — кык, а додь–мӧда зорӧдыд зэв нин шоч. Бур турунысла да донтӧм вайӧмысла и вӧдитышталӧны. Пурйӧн вайигон турун и пес тшӧтш ӧтпырйӧн воӧ.

Пажынӧдз ытшкис Вась, вӧвдӧмтор лои. Рытладор видз весьтсьыс вуграсьыштіс, пусян лои. Ужнайтӧ Вась, панялӧ чери ва, кач нянь кылӧдӧ.

"Ок, эськӧ татчӧ кӧ пань тыр шыдӧс да сов чепӧль!— шога мӧвпыштіс Вась да видзӧдліс кӧйдыс туис вылас.— Ог,— шуис аслыс.— Кӧйдыс ог вӧрзьӧд... Грек сёйны медбӧръя лов кутӧд..." Весиг ӧти тусь эз вӧрзьӧд.

Туиссӧ водзас босьтіс да видлаліс дыр, чуньяс костӧдыс лэдзис. Зарниӧн киссис–гузьгысис сю чунь вож костъясӧдыс туисӧ бӧр... Вевталіс туиссӧ топыда, пуктіс вонъяс юр улас.

Мӧд луннас кайис Вась видласьны, кӧдзаин корсьны. Дась сотчӧмин колӧ вӧлі сылы, "кос вор"¹¹ вӧчыштны. Воис Вась важ тыла эрд вылӧ. Вевтас. Ылӧ тыдалӧ гӧгӧр. Сувтіс да пыр арталіс думсьыс: "Вот эськӧ, тайӧс кӧ ӧні гӧран да бура пинёвтан¹²,— бура жӧ сю ваяс!.. Но кысь бара татчӧ гӧръясӧн локны, вывті ылын гортсянь да..." Сідз мӧвпалигтыр муніс водзӧ. Верст мында муніс, да сотчӧмин воис. Выльӧн на и сотчӧма — вежон кык сайын кымын. (Вась вӧлі гортсяньыс на тӧдӧ сотчӧмсӧ.) Ниа под выв вӧлӧма посньыдик коз сора, подулыс кыз нитшка. Коркӧ татысь ниа сортовка лэдзлӧмаось — кык сывтыръя кыз мыръяс сулалӧны гӧгӧр. Подулас уна шактарыс¹³ вӧлӧма да бура и сотчӧма. Вась кытшовтіс сотчӧмсӧ, видлаліс, коні кызджык пӧимыс. Ветлӧдлӧ, кок шегйӧдзыс вӧйласьӧ пӧимӧ. Бур. Сувтіс. Гӧгӧртіс–артыштіс синнас. "Ок, эськӧ кӧйдысыд кӧ унджык эм татчӧ — няньсьӧдас жӧ крестьянинтӧ!—ышловзис Вась.— Да, дзоляа менам разалӧ ӧти туис тыр сюыд",— шуыштіс бӧрвылас.

Заводитіс ректысьны, пу йывъяс чукӧртны; кодсюрӧ пуяссӧ шонді водзысь пӧрлӧдлӧ да увъяссӧ мыр бердӧ кӧстьӧритӧ. Пӧсь, ӧвада, буса... Но Вась быттьӧ нинӧм оз кыв. Уджалӧ, аслас чужӧмбан кузяыс пӧсьыс няйт шорӧн визувтӧ, войталӧ–киськалӧ вочасӧн мусӧ. Шойччыштас да бара. Быд копыртчӧмысь син водзын вижӧн, кодзулӧн ветлӧ, юрыс бергӧдчӧ. Нинӧм,— оз усь!.. Сёрӧн нин лэччис видз вылас, чом дорас.

Аскинас лысва вылас первӧй ытшкыштіс да бара кайис ректысьны. Пажынӧдз кымын уджаліс.

"Сэсся, тыдалӧ, ог вермы... Да и тырмас менам кӧйдыслы",— шуӧ Вась аслыс. Тшӧкыд увъя понӧльӧн гудраліс пӧимсӧ, сорлаліс муыскӧд. Кӧдзӧм мыстиыс бара агсалас, сайӧдас кӧйдыссӧ.

Кӧдзӧ. Шочиника коялӧ, чунь костӧдыс лэдзӧ, медым оз чукӧрӧсь ло, ӧти тусь бокӧ оз койышт. Вом улас аслыс кӧдзигмоз кевмысис–шӧпкис: "Чужты да быдты, му–мамӧй!.. Югыд шондіӧй, шонты да видз!.."

Рыт. Лэччис нин шонді. Кыза лысвааліс. Кӧкъяс ӧддзисны — горшныс веськалі лунся жарысь, йӧлӧга бӧрсяньыс вӧтлысьӧ–лӧвтӧ. Кӧнкӧ турун пӧвстас матын, кылӧ, чӧж–пӧтка котсӧ, чуксалӧ пиянсӧ (сьӧртысь¹⁴–дзебасысь петкӧдӧ ю вылӧ уявны велӧдны...) Бадь кустын колипкай сьылӧ, шудысла сьӧлӧмысь сьылӧ... Вась пукалӧ. Шойччӧ. Ена и мудзӧма талун. Но сьӧлӧм вылас долыд. Керӧма лои сылӧн могыс, эштӧдӧма кӧсйӧмторсӧ — кӧйдыс иналӧма, дзебӧма буринӧ...

Прӧстӧ овны Вась оз вермы, пыр мыйкӧ мӧжгӧ–вӧчӧ гортас кӧть кӧні. Со и ӧні, шойччигмоз, куснялӧ сюмӧд: вӧчалӧ туисъяс, чуманъяс — чача кодь мичаӧсь — эзысь кышӧда, зарни пытшкӧса дозмукъяс. Туислысь бурлунсӧ коми морт тӧдӧ: "Туисыд быдлаӧ туйӧ,— сійӧ шуӧ,— гортын кӧть туйын сыысь бур дозмук оз сюр". Кӧть мый пуктыны сійӧ: оз сісьмы, оз сім; нэм помыс абу.

Дыр эз узьсьы сійӧ рытӧ Васьлӧн. Куйлӧ вонъяс, мӧвпалӧ аслыс, быдлаті кытшовтіс думыс. Пияныс дум вылас усины "Кӧн бара ветлӧны сьӧлӧмшӧр пиянӧй–а? Ловъяӧсь абу нин? Воласны оз коркӧ?.." Сьӧлӧмыс висьӧ, на понда тӧждысьӧ, пыр на уджалӧ–керӧ — мед налы кокньыдджык лои водзӧ овмӧдчыны. Со и ӧні на йылысь думӧн кӧдзатор вӧчыштіс: "Локтасны да, ӧд ковмас и сёйны мыйкӧ налы".

Вой. Дугдісны дзользьӧмысь лэбачьяс. Унмовсис кӧк. Быдӧн ланьтіcны. Лӧнь. Сӧмын кӧнкӧ вылын, ягас, дыр на кыліc, юргис–сьыліс вой олысь вӧркай да эз лӧньлы, сяльгис косьт¹⁵ вывті ва... Шонді петас вежӧсас сӧмын коркӧ ойбыртыштліс–унмовсьліс Вась.

Кык лун на ещӧ сы бӧрын оліс Вась видз вылас: курталіс ытшкышталӧмсӧ да чукӧртіс моздорнас посньыдик пасынок¹⁶–зорӧдӧ, кайліс туис кыш перйыны кыддза раскӧ; кулис сьӧртсьыс кач да куим нӧбовтас лэччӧдіс пыжас...

Медбӧрын сэсся дзикӧдз эбӧссьыс уси, эз кут вермыны. Измис гырк пытшкӧсыс, пуксьыны ни водны оз вермы, кокъясыс пыктісны, краж кодь лоины.

"Мый керан, лоӧ, тыдалӧ, кывтны,— шуис Вась да кутіс сӧвтчыны. Пыж тырыс лои кӧлуй: кач, сюмӧд, вила пуяс гоз–мӧд: чериыс сӧмын этша лои, пумӧн мында кымын, кыйсьынысӧ эз на эштыв. "Но да ӧд оз, Гашкӧ, видчы гӧтырӧй, прӧститас, висьтала кӧдзӧмӧс да..."— сідз мӧвпаліс Вась сӧвчигмозыс. Пуксис пыж бӧжӧ да лэччысис кыр бердысь. Сынны Вась эз вермы, сӧмын пелыссӧ ваас лэдзис да веськӧдлӧм могыс легӧдіс. "Ваыс тон кылӧдас",— шуыштіс. Пыжсяньыс ещӧ на чӧвтліс синсӧ аслас видз вылӧ, быттьӧ прӧщайтчис думсьыс аслас киподтуй уджыскӧд.

Эжва ю визув — кылӧдӧ ӧдйӧ. Воис эськӧ Вась гортӧдзыс, тӧрытсяньыс кӧ петіс. Да эз сідз ло. Джын туйсӧ сӧмын удитіс кывтны. Чорыда топӧдіс Васьӧс висьӧм. Пыжын некытчӧ нюжӧдчыштны. "Сувтла да туплясьышта кӧть му вылас, гашкӧ, личӧдыштас..."— мӧвпалӧ. Сувтіс. Бауӧн сорӧн кыссис Вась коз улӧ, эз весиг вермы пыжсӧ вылӧджык кыскыштны, сӧмын ньӧр йылӧ домыштіс. Кӧсйис номъясысь тшынастор вӧчыштны — эз жӧ вермы. Туплясьӧ–ымзӧ коз улын, ном курччалӧм ни нинӧм нин Вась оз кыв. Сӧмын юрас ӧтитор бергалӧ — гортӧ кыдзкӧ воӧдчыны...

Эз во гортӧдзыс Вась... Унмовсис, нэм кежлас унмовсис коз улӧ.

Узь жӧ, удж бертысьӧй! Мед шойччас тэнад мудзӧм ки–кокыд, уджалысь мортӧй! Коз улын чужтыліс тэнӧ тыла ректігӧн мамыд, коз улын жӧ и кувсин...

Кулі морт некод тӧдлытӧг: оз бӧрдны дінас муса ныв–пиыс, оз бӧрд сылӧн дона гӧтырыс... Сьылӧдісны–сільгисны коз улын Вась гӧгӧр номъяс да юр весьтас коз йывсянь кӧк нораа кӧкис — лыддьӧдліс арлыдсӧ Васьлысь...

Мӧд луннас катысь пыжаяс (ас сиктса йӧзыс) сувтісны сы весьтӧ, видзӧдӧны — кӧлуй тыра пыж дом йылын довъялӧ... Морт — некӧн абу. Чукӧстчисны — некод оз шыась, сӧмын асланыс йӧлӧганыс гажтӧма лӧвтыштіc. Гӧгӧрвоисны... Кайисны коз улӧ. Видзӧдӧны — морт кын, дундӧма, лӧз... Эз ков висьтавны, мый понда кувсьӧма Вась. Шога видзӧдліс ӧтиыс Вась пыж вылӧ да ышловзис:

— Пыж тырыс тай эськӧ "няньыс" да...

Коли гожӧм и ар... Воліс сы бӧрся войвылӧ кык вевся тӧв — тупйыліс енэжсьыс шондісӧ няйт дӧра ӧшанӧн, кынтыліс–шебрӧдліс му эжсӧ горт выв еджыд дӧраӧн... Сир курыд шогъяс тшыг бӧрын содтӧд тшӧтш мунісны йӧз вывті... но воис тулыс — сыліс лым, сыліны еджыдъяс. Мездмис коми йӧз, мездмис став Сӧвет му. Тулыснас лун тӧвкӧд локтісны саридзысь пӧткаяс войвылӧ, воисны гортаныс и пияныс Васьлӧн.

Вӧр шӧрын, эрдтор вылын, кузь сьӧд мыръяс пӧвстті лӧзӧдӧ–кыпӧдчӧ кыз одъя¹⁷, кузь идзаса сю. Шувгӧны лыска пуяс гӧгӧрыс: "Ш... ш... ш... ш...". Эрд дорын, вӧр шувгӧм сорыс, янсалыштӧ–кылыштӧ мӧд пӧлӧс — вӧсньыдджык, меліджык шы: "С... с... с... с...". Тайӧ медбӧръя киподтуй кольӧмыс Васьлӧн, вермытӧг, кызмырдъя керӧмыс.

Копрасьӧны весьт кузя шепъяс, казьтывлӧны–ошкӧны Васьлысь аддзытӧм, но тӧдчана олӧмсӧ, тыдавтӧм, но колана уджсӧ.

 
1. Ыб — вывтас места.
2. Трунда — торф.
3. Кундыны — сюйны, тыртны.
4. Сорӧм — зӧр пызьысь сёян.
5. Кач — чирсӧм ньыв пу кырсь.
6. Вӧвдӧм — ытшкӧм, но курттӧм на турун.
7. Чом кост — комияслӧн важӧн туй кост места мурталӧм (5–6 км гӧгӧр).
8. Гоблик — йир ю пыдӧсын джуджыд гу.
9. Уйт — ю пӧлӧн увтас васӧд места.
10. Слуда — джуджыд кыръя берег.
11. "Кос вӧрӧн" шусьӧ дась сотчӧм вӧр ректӧм да сэтчӧ тыла вылӧ моз кӧдзӧм (примечание авторлӧн).
12. Пинёвтны — агсавны.
13. Шактар — муӧ гылалӧм лыс да посни увъяс.
14. Сьӧрт — ю дорын васӧдін рас.
15. Косьт, кось — юын изъя вывтасін.
16. Пасынӧк–зорӧд — ыджыд зӧрӧд бердын ичӧтик содтӧд зорӧд.
17. Кыз одъя — кыз заа.