Традиционная культура коми–зырян

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КУПИТЬ AUDIO CD КНИГИ

Михаил Лебедев   МОЙДКЫВЪЯС

ЮРКА

Маджа сиктын коркö
Овлiс Юрка ёрт.
Ыджыд вына вöлi
Тайö коми морт.

Тулысын кö сылы
Ковмас кöдзны нянь,
Вöвтöг мусö гöрас:
"Ачым пö ме чань!"

Видз вылö кö петас,
Мукöд моз оз узь.
Коса сылöн вöлi
Сывйысь, гашкö, кузь.

Öти лунö ытшкас
Квайт да сизим видз.
"Енджика пö сёйсяс,
Уджыштан кö сiдз!"

Пöрöдас кö керсö,
Оз и доддяв вöв:
Пельпом вылас ваяс
Кокньыдика зэв.

Керйыс сылы вöлi
Быттьö вöсни бадь:
"Позьö на пö татысь
Вöчны вугыр шать!"

Тшупсьыны кö пондас,
Некодöс оз кор.
"Меным тайö уджыс
Дзик пö ворсантор!"

Зэр моз кисьтас чагсö
Сылöн паськыд чер:
Шыбытöмöн каяс
Сигöрöдзыс кер.

Песла ягö мöдас,
Чегас конда пу.
Гортö сэсся кыскас,
Ун ни ок оз шу.

"Регыдджык пö верман
Пессö вöчны тадз.
Керасьтöг тай менам
Доналöма пач!"

Комын арöдз Юрка
Вöлi вывтi зiль.
Кыдзкö сылöн петiс
Мышку шöрас мыль.

Тöдöмысь, он лэпты
Висьöмыдкöд кось.
Куйлö, ружтö Юрка,
Уджавны оз позь.

Тöлысь сiйö висис.
Быри сылöн нянь.
Кынöмыд кö тыртöм,
Олöм абу шань.

Сиктса войтыр сылы
Отсöгсö оз сет.
Кужис на тай Юрка
Корсьны кынöмпöт.

Ружтiгтырйи чеччис,
Босьтiс лэчыд пурт.
"Тшыгъялöмнад танi
Некор он пö бурд!"

Надзöникöн лудö
Нуис сiйö кок.
Юасьöны йöзыс:
"Кытчö, муса вок?"

"Ыркöдчыны петi,—
Шуö Юрка ёрт.—
Туплясьöмнад меным
Мустöм лои горт".

Лудсьыс сiйö кутiс
Ичöт баля пи,
Лöсьыдика начкис,
Лёкногöн эз ви.

Гортас сэсся нуис,
Пуис чöскыд шыд,
Яйсö мутшкис–сёйис,
Панясис дзонь рыт.

Тайö лунсянь Юрка
Тшыгъялöм эз тöд.
Баля пиыд регыд
Сюри сылы мöд.

Мöдыслöн зэв госа
Вöлi небыд яй.
Дерт нин омöль межöс
Юркаыд эз вай.

Уллюныд кö воас
Видзявны оз туй.
Кыдъя няньтö сэки
Горшад он нин сюй.

Заводитiс Юрка
Лудысь кыйны ыж.
Бура сёйöм номсьыс
Бурдiс сылöн мыш.

Рожа лои паськыд,
Порсь кодь ачыс тшöг.
Кинас сё пуд лэптас—
Оз и вöрзьыв гöг.

"Мем пö öнi лöсьыд,
Уджавны оз ков.
Маджа сиктад некод
Татшöма оз ов!"

Дзикöдз сiйö вельмис.
Пикö воис йöз:
Вошласьöны ыжъяс,
Вошлö весиг мöс.

Тыдовтчис нин бура,
Кодлöн сэнi мыж,
Кодсянь лёкыс петö,
Кодi сэтшöм шыш.

Сёрни мунö: "Юрка
Курасьö пö тан.
Кыдз пö абу яндзим
Сылы, шондiбан!"

Нимкодясьö Юрка,
Олöмсö оз веж.
Войтыръяслöн шогсьöм
Сылы вöлi теш.

Мукöддырьи лудас
Ветлас сiйö дыр,
Яйсö сэтысь кыскас
Ыджыд пестер тыр.

Юалысны сылысь:
"Мый нин ваян тэ?"
Юрка вочавидзьö:
"Виж гоб вотi ме".

Быдöн эськö тöдö,
Кутшöм сылöн гоб,
Сöмын ичöт выннад
Юркаöс он шоб.

Петкöдлiс тай сiйö
Ассьыс бан и гуг.
Маджа сиктын олöм
Вывтi лои дзуг.

Бырасны кö ыжъяс,
Мыйысь вуран пась?
Яйтöгыд кö колян,
Паняв öти азь.

"Колö мыйкö вöчны,—
Мöвпалö быд морт.—
Вундыштны нин колö
Кырнышыдлы борд!"

Йöзлы сэки шуис
Еджыд тоша пöль:
"Кокниа он кыскы
Пыдö пырöм жель.

Антуслöн кодь ыджыд
Юркаыдлöн вын.
Мудериттöг сыысь
Некыдз он нин мын.

Ылöдлöмöн сiйöс
Гашкö вермам ми.
Тöданныд тi, меным
Сiйö вежа пи.

Сы водзын ме вöлi
Пыр на шань да бур.
Аски сiйöс кора
Юны кода сур.

Гöститöда сiдзи:
Садьтöг усяс мед.
Усьöм бöрас Юрка
Нинöмтор оз тöд.

Кызджык гезйöн сiйöс
Кöрталам ми сэн,
Сэсся йирö сюям,
Отсалас кö ен".

Пöрысь пöльлы аттьö
Водзвыв кайтiс йöз.
Лöсьöдiс бур вежай
Вежа пилы гез.

Сурыс сылöн вöлi
Вина дорсьыс ён.
Локтiс Юрка, юö,
Гöрдöдöма дон.

Вежайыслы шуö:
"Менам эз на вун,
Висигад ме кыдзи
Тшыгъялi вит лун.

Та вöсна ме пондi
Йöзлысь сёйны ыж.
Вежайлысь ог вöрзьöд,
Оз ло сэтшöм мыж".

Кутлö сiйöс вежай:
"Дона менам тэ!
Мыйöн верма тэнö
Гöститöда ме!"

Кöшысь юö–бруньгö
Юрка кода сур.
Оз нин öшйы сылöн
Пельпом вылас юр.

Недыр мысти сiйö
Усис садьтöм код.
Чепöсйис бур вежай,
Эз тай майбыр чот.

Кöрталiс зэв зiля
Гöстьлысь ки и кок:
"Миянлы пö öнi
Дугдан вöчны лёк!"

Нюжöдчыштiс Юрка—
Гезйыс руч да рач!
Повзьöмысла пöльлöн
Лэччис весиг гач.

"Ой–ой, муса вокъяс,
Вöрö сылöн ки!
Дзебöй менö, дзебöй,
Менö мед оз ви!"

Эз на садьмы Юрка,
Вежайöс эз сёй,
Унзiль вывсьыс сöмын
Вöрзьöдыштiс сой.

Сиктса йöзлöн бура
Уджалiс юрвем:
Вайисны выль гезъяс
Кодлöн кутшöм эм.

Узьысь мортлысь бара
Зэлöдiсны ки.
Гут моз, дзескыд везйын
Лои вежапи.

Гартчöма сы гöгöр
Гезйыс уна сыв.
Шваргö узьö Юрка,
Нинöмтор оз кыв.

Скöрмöм войтыр кöсйис
Вöчны сылы рель.
"Тыö сiйöс вöйтам,"—
Шуис пöрысь пöль.

Гöгöрвоис йöзыс:
Лöсьыд лоö сiдз,
Юрка ёртлöн вежай
Висьталöма кыдз.

Эз нин сэсся Юрка
Куйлы сэнi дыр.
Вадор вылö сiйöс
Лэччöдiсны пыр.

Пöрöдiсны пыжö
Кулья мешöк моз,
Кöрталiсны кокас
Сьöкыд изки гоз.

Ты шöрö зэв öдйö
Петкöдiсны пыж,
Путкыльтiсны ваö:
Сёй пö öнi ыж!

Садьмис сыки Юрка,
Пузис сылöн вир.
Мустöм сылы лои
Джуджыд пемыд йир.

Орйöдлiс став гезсö,
Кыпöдчис на бöр:
"Ме пö ичöт тыад
Ог на гашкö тöр!"

Эз жö вермы сэтысь
Петны вöйтöм морт.
Кöрталöма вöлi
Багатырскöй борд.

Изки гозлöн уджыс
Вöлöма тай бур.
Бара пырис ваö
Юрка ёртлöн юр.

Эз нин сэсся аддзыв
Шондi сылöн син.
Ичöт гудыр тылы
Сетчис ыджыд вын.

Войтыръяслы мыйкö
Эз ло лöсьыд сэк:
"Ловъя мортöс вöйтöм—
Поводнöй пö грек!"

Шуис налы пöльö:
"Сюсьмöдчам кö ми,
Тайö грекысь мынам
Ме дай ставныд тi.

Воропыс тай, майбыр,
Миян киын со:
Казьтылöм кö вöчам,
Грекыс оз и ло!"

Мынтöдчыны грекысь
Кыдзкö колö, дерт.
Тыртiсны ид пызьöн
Джынъян ыджда пöрт.

Кизьöртiсны ваöн,
Ломзьöдiсны пес.
Ты вылö зэв зiля
Юрбитö бур йöз:

"Лэбзьы югыд райö,
Юрка, муса вок!
Тэ кузя ми танi
Пуам няня рок!"

Пусьöм бöрас роксö
Паньыштiс быд морт,
Мед пö гажаинö
Вошъяс Юрка ёрт.

Казьтылöмыс вöлi
Роксьыс, гашкö, пöсь.
Сöстöм лолöн ставныс
Разöдчисны сэсь

Рокнас налöн грекыс
Сылi быттьö лым.
"Маджаса рок кашник"—
Öнi налöн ним.

1928.

      

КУИМ ЙÖЙ

Öпрöсь тьöтка, пöрысь пöч,     
Сьöкыд уджсö эз нин вöч,
Ноксис пачвом дорын пыр,
Кытчöдз эбöс эз на быр.
Öтчыд лои сэтшöмтор:
Пачвом весьтас волi сёр,
Усис сёрсьыс сартас пес.
Пöчлöн чужöм лои лöз.
Пондiс бöрдны сiйö сэн:
"Он тöд, рöкыд суас кöн!
Муса Ваньö, дона пи,
Тэнö гöтралiм кö ми,
Тэнад кага, шондiбан,
Джоджас ворсiс с эськö тан.
Сылы эз ло эськö бур,
Сылöн потi эськö юр.
Ой–ой, кутшöм меным шог!
Сьöлöм доймö, ок–ок–ок!
Дона кага, сöcтöм лов,
Он нин мекöд сэсся ов!"
Пöчлöн пиыc, дзоля Вань,
Скöра пырысь шуис: "Ланьт!
Эг ва гöтрасьлывлы ме.
Кутшöм кага аддзин тэ?
Вывтi тешкодь тэнад сям
Мый тэ лоин, пöрысь мам?
Тэ кодь йöйкöд оз позь мем
Бура колльöдлыны нэм.
Муна гортысь пырысь–пыр.
Нинöм жуявны тан дыр.
Пукта аслым сэтшöм мог:
Тöдны йöзлысь оланног.
Тэысь йöйджык оз кö сюр,
Он нин аддзыв менсьым юр:
Кувтöдз овны кута сэн,
Йöзыс мывкыдаджык кöн!"
Нора горзö пöрысь ань.
Туйö петiс дзоля Вань.
Регыд аддзис сылöн син.
Тöдтöм мортлысь оланiн.
Керка сайын тоша дядь,
Абу кодъюра, дзик садь
Лзптö пывсян вылö мöс:
"Вай пö кышась, сюра бес!"
Сувтiс Ваньö шензигтыр,
Сэсся юалiс дзикпыр:
"Мыйнö, дядьö, керан тэ?
Ог куж гöгöрвоны ме"
Дядьö шуис сэтшöм кыв:
"Вевттöм менам пывсян выв.
Йирк му шöрас, муса друг,
Турун лэптысьöма сук.
Мöссö кыпöда да мед
Корсяс сэнi кынöмпöт!"
Бара кисьтö сiйö пöсь.
Мöскыс оз и вöрзьы сэсь,
Пывсян йирк вылö оз кай,
Вывтi сьöкыд сылöн яй...
Ваньö кайтiс: "шондiбан!
Ыджыд теш ме аддзи тан.
Менам мамкодьыд тай эм.
Öти йöй нин сюрис мем.
Мöд кö сюрас татшöм морт,
Муса лоас меным горт".
Водзö мунö Öпрöсь пи,
Зептас сюйыштöма ки.
Сылы тэрмасьны оз ков,
Сьöрас сылöн нянь и сов.
Коркö шондi лэччандор
Бара аддзас дивöтор.
Тайö дйвö вылö дыр
Сiйö дзоргис шензигтыр.
Мыйнö аддзис Ванюк ёрт?
Паныд сылы локтö морт
Югыд плеша, тошкыс дзор,
Ёрччö, видчö: бор–бор–бор!
Ачыс кыскö тарантас,
Пöсьла шыбытöма лаз,
Кашкö, мырсьö зiля зэв.
Бöрсянь шляпикасьö вöв.
Ваньö шуис: "Кывзы, дядь,
Тэ нö коддзин али садь?
Татшöм морттö, кутшöм тэ,
Некор эг на аддзыв ме!"
Сувтiс дядьö, лэптiс ки:
"Ог ме юлы, дона пи.
Талун винатöг ме скöр,
Аслам ку пытшкö ог тöр.
Рöкыд, вакуль сiйöс лый,
Со тай мекöд вöчис мый.
Менам сэтшöм вöлi лад:
Быдлун шондi петанкад
Лючки доддявлi ме вöв.
Тадзи вöчлi уна пöв.
Талун, быттьö тшöгöм шыр,
Узи вывтiкодь ме дыр.
Садьми–чеччи луншöр дор.
Вöвтö доддявны нин сёр!
Мыйнö керан сэсся сэн,
Оз кö отсав тэныд ен?
Öнi со нин сизим час
Ачым кыска тарантас!
Сэтчöдз вои, мый ог тöд:
Тайö вемöс али вöт?"
Бара тiльсьö югыд плеш,
Бокö шойччыны оз кеж.
Тарантасыс— гуль да голь.
Вöлыс бöрсяньыс оз коль.
Дыр на аддзис Ваньлöн син,
Кыдзи песiс ассьыс вын
Ёрччигтырйи, сынисадь,
Луншöр кадöдз узьысь дядь,
Ваньö пыркнитыштiс юр:
"Таысь йöйыд оз нин сюр!
Позьö тöдны öнi мем:
Мамкодь йöзыд уна эм.
Öткодь быдлаын тай сер.
Гортö бергöдча ме бöр.
Мамкöд овны кута пыр.
Нинöм ветлöдлыны дыр!"
Гöгöрвоис дзоля Вань:
Шань на вöлi пöрысь ань,
Эз на йöйлун пиас вöй,
Сöмын ичöтика йöй.

УЗЬЫСЬ ВАНЬ

Паччöр вылын чеччывтöг
Куйлö узьысь Вань.
Уджъяс сылöн эштöма,
Ставыс сылöн шань.
Муяс абу кöдзöма,
Вундыны оз ков.
"Ме пö тшыглы кулöмысь
Ог на ёна пов!"
Ытшкыны эз петавлы,
Турунсö эз курт.
"Ме пö, зонмö, висьöдча,
Видз вылын ог бурд!"
Ягын пес эз керавлы,
Сьöла–ур эз кый.
"Чер пö менам ныжмöма,
Пищальöй оз лый!"
Узьöмысь оз палявлы,
Узьö вой и лун,
Куйлö паччöр сэрöгын.
Удж вылö оз мун.
Кöлуй ставсö разöдiс,
Керка лои куш.
"Нинöм пö мем тöждысьны,
Пöтас öти душ!"
Гожöм бöрын тöв кежлö
Сёянтор зз коль.
Джоджын сöмын туплясьö
Сёркни куим–нёль.
Нинöм абу вузавны,
Сёйны абу нянь.
Кыкнан кинас гыжъялö
Юрсö узьысь Вань.
"Мыйнö тайö лоöма?
Унмöй оз нин лок.
Синмöй кутiс паськавны,
Кöдзалöма бок.
Кынöм мыйкö рекмöма,
Личалöма вöнь,
Менам тыртöм керкаын
Вывтi лои лöнь.
Весиг эг кут аддзывны
Важ моз мича вöт.
Часлы, сиктö петала
Корсьны кынöмпöт.
Керка сизим кытшовта,
Няньыс лоас дась!"
Кöсъяс пасьсö пасьтавны—
Вузалöма пась.
Кöсъяс кöмкот кöмавны—
Вузалöма кöм.
"Аттö сьöкыд олöмöй,
Мыйöн петны мем?"
Пукалыштiс, шензьыштiс
Коньöр узьысь Вань.
Сэсся кöмтöг, пасьтасьтöг
Петiс корсьны нянь.
Сiйö рытö ывлаын
Кöдзыд вöлi зэв.
Туйсö лымйöн тыртöма
Пидзöсöдзыс тöв
Ваньö аслас керкасянь
Ылö эз и мун.
Шудтöм лои Ваньöлы
Тайö тöвся лун.
Дасысь сiйö воськовтiс.
Водзö мунны дыш.
"Часлы,— шуö,— шойччышта,
Мыйкö висьö мыш!"
Тола пиö шойччыны
Пуксис узьысь Вань.
Пукалiгас кынмöма—
Ёз и ковмы нянь.
1921.

Михаил Лебедев,
М.Лебедевлöн Поэма ПОВТÖМ ЗОН,  Басняяс.
Мойдкывъяс: ЗАРНИ ЧУКÖР, ЯГ МОРТ, КÖРТ АЙКА, ЮРКА, КУИМ ЙÖЙ, УЗЬЫСЬ ВАНЬ.
Кывбуръясысь Артмoм Сьыланкывъяс, Кывъясыс М.Лебедевлöн, Музыкаыс народнoй (6).

˜ ˜ ˜