ЮРКАМаджа сиктын коркӧ
Овліс Юрка ёрт.
Ыджыд вына вӧлі
Тайӧ коми морт. Тулысын кӧ сылы
Ковмас кӧдзны нянь,
Вӧвтӧг мусӧ гӧрас:
"Ачым пӧ ме чань!" Видз вылӧ кӧ петас,
Мукӧд моз оз узь.
Коса сылӧн вӧлі
Сывйысь, гашкӧ, кузь. Ӧти лунӧ ытшкас
Квайт да сизим видз.
"Енджика пӧ сёйсяс,
Уджыштан кӧ сідз!" Пӧрӧдас кӧ керсӧ,
Оз и доддяв вӧв:
Пельпом вылас ваяс
Кокньыдика зэв. Керйыс сылы вӧлі
Быттьӧ вӧсни бадь:
"Позьӧ на пӧ татысь
Вӧчны вугыр шать!" Тшупсьыны кӧ пондас,
Некодӧс оз кор.
"Меным тайӧ уджыс
Дзик пӧ ворсантор!" Зэр моз кисьтас чагсӧ
Сылӧн паськыд чер:
Шыбытӧмӧн каяс
Сигӧрӧдзыс кер. Песла ягӧ мӧдас,
Чегас конда пу.
Гортӧ сэсся кыскас,
Ун ни ок оз шу. "Регыдджык пӧ верман
Пессӧ вӧчны тадз.
Керасьтӧг тай менам
Доналӧма пач!" Комын арӧдз Юрка
Вӧлі вывті зіль.
Кыдзкӧ сылӧн петіс
Мышку шӧрас мыль. Тӧдӧмысь, он лэпты
Висьӧмыдкӧд кось.
Куйлӧ, ружтӧ Юрка,
Уджавны оз позь. Тӧлысь сійӧ висис.
Быри сылӧн нянь.
Кынӧмыд кӧ тыртӧм,
Олӧм абу шань. Сиктса войтыр сылы
Отсӧгсӧ оз сет.
Кужис на тай Юрка
Корсьны кынӧмпӧт. Ружтігтырйи чеччис,
Босьтіс лэчыд пурт.
"Тшыгъялӧмнад тані
Некор он пӧ бурд!" Надзӧникӧн лудӧ
Нуис сійӧ кок.
Юасьӧны йӧзыс:
"Кытчӧ, муса вок?" "Ыркӧдчыны петі,—
Шуӧ Юрка ёрт.—
Туплясьӧмнад меным
Мустӧм лои горт". Лудсьыс сійӧ кутіс
Ичӧт баля пи,
Лӧсьыдика начкис,
Лёкногӧн эз ви. Гортас сэсся нуис,
Пуис чӧскыд шыд,
Яйсӧ мутшкис–сёйис,
Панясис дзонь рыт. Тайӧ лунсянь Юрка
Тшыгъялӧм эз тӧд.
Баля пиыд регыд
Сюри сылы мӧд. Мӧдыслӧн зэв госа
Вӧлі небыд яй.
Дерт нин омӧль межӧс
Юркаыд эз вай. Уллюныд кӧ воас
Видзявны оз туй.
Кыдъя няньтӧ сэки
Горшад он нин сюй. Заводитіс Юрка
Лудысь кыйны ыж.
Бура сёйӧм номсьыс
Бурдіс сылӧн мыш. Рожа лои паськыд,
Порсь кодь ачыс тшӧг.
Кинас сё пуд лэптас—
Оз и вӧрзьыв гӧг. "Мем пӧ ӧні лӧсьыд,
Уджавны оз ков.
Маджа сиктад некод
Татшӧма оз ов!" Дзикӧдз сійӧ вельмис.
Пикӧ воис йӧз:
Вошласьӧны ыжъяс,
Вошлӧ весиг мӧс. Тыдовтчис нин бура,
Кодлӧн сэні мыж,
Кодсянь лёкыс петӧ,
Коді сэтшӧм шыш. Сёрни мунӧ: "Юрка
Курасьӧ пӧ тан.
Кыдз пӧ абу яндзим
Сылы, шондібан!" Нимкодясьӧ Юрка,
Олӧмсӧ оз веж.
Войтыръяслӧн шогсьӧм
Сылы вӧлі теш. Мукӧддырьи лудас
Ветлас сійӧ дыр,
Яйсӧ сэтысь кыскас
Ыджыд пестер тыр. Юалысны сылысь:
"Мый нин ваян тэ?"
Юрка вочавидзьӧ:
"Виж гоб воті ме". Быдӧн эськӧ тӧдӧ,
Кутшӧм сылӧн гоб,
Сӧмын ичӧт выннад
Юркаӧс он шоб. Петкӧдліс тай сійӧ
Ассьыс бан и гуг.
Маджа сиктын олӧм
Вывті лои дзуг. Бырасны кӧ ыжъяс,
Мыйысь вуран пась?
Яйтӧгыд кӧ колян,
Паняв ӧти азь. "Колӧ мыйкӧ вӧчны,—
Мӧвпалӧ быд морт.—
Вундыштны нин колӧ
Кырнышыдлы борд!" Йӧзлы сэки шуис
Еджыд тоша пӧль:
"Кокниа он кыскы
Пыдӧ пырӧм жель. Антуслӧн кодь ыджыд
Юркаыдлӧн вын.
Мудериттӧг сыысь
Некыдз он нин мын. Ылӧдлӧмӧн сійӧс
Гашкӧ вермам ми.
Тӧданныд ті, меным
Сійӧ вежа пи. Сы водзын ме вӧлі
Пыр на шань да бур.
Аски сійӧс кора
Юны кода сур. Гӧститӧда сідзи:
Садьтӧг усяс мед.
Усьӧм бӧрас Юрка
Нинӧмтор оз тӧд. Кызджык гезйӧн сійӧс
Кӧрталам ми сэн,
Сэсся йирӧ сюям,
Отсалас кӧ ен". Пӧрысь пӧльлы аттьӧ
Водзвыв кайтіс йӧз.
Лӧсьӧдіс бур вежай
Вежа пилы гез. Сурыс сылӧн вӧлі
Вина дорсьыс ён.
Локтіс Юрка, юӧ,
Гӧрдӧдӧма дон. Вежайыслы шуӧ:
"Менам эз на вун,
Висигад ме кыдзи
Тшыгъялі вит лун. Та вӧсна ме понді
Йӧзлысь сёйны ыж.
Вежайлысь ог вӧрзьӧд,
Оз ло сэтшӧм мыж". Кутлӧ сійӧс вежай:
"Дона менам тэ!
Мыйӧн верма тэнӧ
Гӧститӧда ме!" Кӧшысь юӧ–бруньгӧ
Юрка кода сур.
Оз нин ӧшйы сылӧн
Пельпом вылас юр. Недыр мысти сійӧ
Усис садьтӧм код.
Чепӧсйис бур вежай,
Эз тай майбыр чот. Кӧрталіс зэв зіля
Гӧстьлысь ки и кок:
"Миянлы пӧ ӧні
Дугдан вӧчны лёк!" Нюжӧдчыштіс Юрка—
Гезйыс руч да рач!
Повзьӧмысла пӧльлӧн
Лэччис весиг гач. "Ой–ой, муса вокъяс,
Вӧрӧ сылӧн ки!
Дзебӧй менӧ, дзебӧй,
Менӧ мед оз ви!" Эз на садьмы Юрка,
Вежайӧс эз сёй,
Унзіль вывсьыс сӧмын
Вӧрзьӧдыштіс сой. Сиктса йӧзлӧн бура
Уджаліс юрвем:
Вайисны выль гезъяс
Кодлӧн кутшӧм эм. Узьысь мортлысь бара
Зэлӧдісны ки.
Гут моз, дзескыд везйын
Лои вежапи. Гартчӧма сы гӧгӧр
Гезйыс уна сыв.
Шваргӧ узьӧ Юрка,
Нинӧмтор оз кыв. Скӧрмӧм войтыр кӧсйис
Вӧчны сылы рель.
"Тыӧ сійӧс вӧйтам,"—
Шуис пӧрысь пӧль. Гӧгӧрвоис йӧзыс:
Лӧсьыд лоӧ сідз,
Юрка ёртлӧн вежай
Висьталӧма кыдз. Эз нин сэсся Юрка
Куйлы сэні дыр.
Вадор вылӧ сійӧс
Лэччӧдісны пыр. Пӧрӧдісны пыжӧ
Кулья мешӧк моз,
Кӧрталісны кокас
Сьӧкыд изки гоз. Ты шӧрӧ зэв ӧдйӧ
Петкӧдісны пыж,
Путкыльтісны ваӧ:
Сёй пӧ ӧні ыж! Садьмис сыки Юрка,
Пузис сылӧн вир.
Мустӧм сылы лои
Джуджыд пемыд йир. Орйӧдліс став гезсӧ,
Кыпӧдчис на бӧр:
"Ме пӧ ичӧт тыад
Ог на гашкӧ тӧр!" Эз жӧ вермы сэтысь
Петны вӧйтӧм морт.
Кӧрталӧма вӧлі
Багатырскӧй борд. Изки гозлӧн уджыс
Вӧлӧма тай бур.
Бара пырис ваӧ
Юрка ёртлӧн юр. Эз нин сэсся аддзыв
Шонді сылӧн син.
Ичӧт гудыр тылы
Сетчис ыджыд вын. Войтыръяслы мыйкӧ
Эз ло лӧсьыд сэк:
"Ловъя мортӧс вӧйтӧм—
Поводнӧй пӧ грек!" Шуис налы пӧльӧ:
"Сюсьмӧдчам кӧ ми,
Тайӧ грекысь мынам
Ме дай ставныд ті. Воропыс тай, майбыр,
Миян киын со:
Казьтылӧм кӧ вӧчам,
Грекыс оз и ло!" Мынтӧдчыны грекысь
Кыдзкӧ колӧ, дерт.
Тыртісны ид пызьӧн
Джынъян ыджда пӧрт. Кизьӧртісны ваӧн,
Ломзьӧдісны пес.
Ты вылӧ зэв зіля
Юрбитӧ бур йӧз: "Лэбзьы югыд райӧ,
Юрка, муса вок!
Тэ кузя ми тані
Пуам няня рок!" Пусьӧм бӧрас роксӧ
Паньыштіс быд морт,
Мед пӧ гажаинӧ
Вошъяс Юрка ёрт. Казьтылӧмыс вӧлі
Роксьыс, гашкӧ, пӧсь.
Сӧстӧм лолӧн ставныс
Разӧдчисны сэсь Рокнас налӧн грекыс
Сылі быттьӧ лым.
"Маджаса рок кашник"—
Ӧні налӧн ним. 1928. | | КУИМ ЙӦЙӦпрӧсь тьӧтка, пӧрысь пӧч,
Сьӧкыд уджсӧ эз нин вӧч,
Ноксис пачвом дорын пыр,
Кытчӧдз эбӧс эз на быр.
Ӧтчыд лои сэтшӧмтор:
Пачвом весьтас волі сёр,
Усис сёрсьыс сартас пес.
Пӧчлӧн чужӧм лои лӧз.
Пондіс бӧрдны сійӧ сэн:
"Он тӧд, рӧкыд суас кӧн!
Муса Ваньӧ, дона пи,
Тэнӧ гӧтралім кӧ ми,
Тэнад кага, шондібан,
Джоджас ворсіс с эськӧ тан.
Сылы эз ло эськӧ бур,
Сылӧн поті эськӧ юр.
Ой–ой, кутшӧм меным шог!
Сьӧлӧм доймӧ, ок–ок–ок!
Дона кага, сӧcтӧм лов,
Он нин мекӧд сэсся ов!"
Пӧчлӧн пиыc, дзоля Вань,
Скӧра пырысь шуис: "Ланьт!
Эг ва гӧтрасьлывлы ме.
Кутшӧм кага аддзин тэ?
Вывті тешкодь тэнад сям
Мый тэ лоин, пӧрысь мам?
Тэ кодь йӧйкӧд оз позь мем
Бура колльӧдлыны нэм.
Муна гортысь пырысь–пыр.
Нинӧм жуявны тан дыр.
Пукта аслым сэтшӧм мог:
Тӧдны йӧзлысь оланног.
Тэысь йӧйджык оз кӧ сюр,
Он нин аддзыв менсьым юр:
Кувтӧдз овны кута сэн,
Йӧзыс мывкыдаджык кӧн!"
Нора горзӧ пӧрысь ань.
Туйӧ петіс дзоля Вань.
Регыд аддзис сылӧн син.
Тӧдтӧм мортлысь оланін.
Керка сайын тоша дядь,
Абу кодъюра, дзик садь
Лзптӧ пывсян вылӧ мӧс:
"Вай пӧ кышась, сюра бес!"
Сувтіс Ваньӧ шензигтыр,
Сэсся юаліс дзикпыр:
"Мыйнӧ, дядьӧ, керан тэ?
Ог куж гӧгӧрвоны ме"
Дядьӧ шуис сэтшӧм кыв:
"Вевттӧм менам пывсян выв.
Йирк му шӧрас, муса друг,
Турун лэптысьӧма сук.
Мӧссӧ кыпӧда да мед
Корсяс сэні кынӧмпӧт!"
Бара кисьтӧ сійӧ пӧсь.
Мӧскыс оз и вӧрзьы сэсь,
Пывсян йирк вылӧ оз кай,
Вывті сьӧкыд сылӧн яй...
Ваньӧ кайтіс: "шондібан!
Ыджыд теш ме аддзи тан.
Менам мамкодьыд тай эм.
Ӧти йӧй нин сюрис мем.
Мӧд кӧ сюрас татшӧм морт,
Муса лоас меным горт".
Водзӧ мунӧ Ӧпрӧсь пи,
Зептас сюйыштӧма ки.
Сылы тэрмасьны оз ков,
Сьӧрас сылӧн нянь и сов.
Коркӧ шонді лэччандор
Бара аддзас дивӧтор.
Тайӧ дйвӧ вылӧ дыр
Сійӧ дзоргис шензигтыр.
Мыйнӧ аддзис Ванюк ёрт?
Паныд сылы локтӧ морт
Югыд плеша, тошкыс дзор,
Ёрччӧ, видчӧ: бор–бор–бор!
Ачыс кыскӧ тарантас,
Пӧсьла шыбытӧма лаз,
Кашкӧ, мырсьӧ зіля зэв.
Бӧрсянь шляпикасьӧ вӧв.
Ваньӧ шуис: "Кывзы, дядь,
Тэ нӧ коддзин али садь?
Татшӧм морттӧ, кутшӧм тэ,
Некор эг на аддзыв ме!"
Сувтіс дядьӧ, лэптіс ки:
"Ог ме юлы, дона пи.
Талун винатӧг ме скӧр,
Аслам ку пытшкӧ ог тӧр.
Рӧкыд, вакуль сійӧс лый,
Со тай мекӧд вӧчис мый.
Менам сэтшӧм вӧлі лад:
Быдлун шонді петанкад
Лючки доддявлі ме вӧв.
Тадзи вӧчлі уна пӧв.
Талун, быттьӧ тшӧгӧм шыр,
Узи вывтікодь ме дыр.
Садьми–чеччи луншӧр дор.
Вӧвтӧ доддявны нин сёр!
Мыйнӧ керан сэсся сэн,
Оз кӧ отсав тэныд ен?
Ӧні со нин сизим час
Ачым кыска тарантас!
Сэтчӧдз вои, мый ог тӧд:
Тайӧ вемӧс али вӧт?"
Бара тільсьӧ югыд плеш,
Бокӧ шойччыны оз кеж.
Тарантасыс— гуль да голь.
Вӧлыс бӧрсяньыс оз коль.
Дыр на аддзис Ваньлӧн син,
Кыдзи песіс ассьыс вын
Ёрччигтырйи, сынисадь,
Луншӧр кадӧдз узьысь дядь,
Ваньӧ пыркнитыштіс юр:
"Таысь йӧйыд оз нин сюр!
Позьӧ тӧдны ӧні мем:
Мамкодь йӧзыд уна эм.
Ӧткодь быдлаын тай сер.
Гортӧ бергӧдча ме бӧр.
Мамкӧд овны кута пыр.
Нинӧм ветлӧдлыны дыр!"
Гӧгӧрвоис дзоля Вань:
Шань на вӧлі пӧрысь ань,
Эз на йӧйлун пиас вӧй,
Сӧмын ичӧтика йӧй. | УЗЬЫСЬ ВАНЬПаччӧр вылын чеччывтӧг
Куйлӧ узьысь Вань.
Уджъяс сылӧн эштӧма,
Ставыс сылӧн шань.
Муяс абу кӧдзӧма,
Вундыны оз ков.
"Ме пӧ тшыглы кулӧмысь
Ог на ёна пов!"
Ытшкыны эз петавлы,
Турунсӧ эз курт.
"Ме пӧ, зонмӧ, висьӧдча,
Видз вылын ог бурд!"
Ягын пес эз керавлы,
Сьӧла–ур эз кый.
"Чер пӧ менам ныжмӧма,
Пищальӧй оз лый!"
Узьӧмысь оз палявлы,
Узьӧ вой и лун,
Куйлӧ паччӧр сэрӧгын.
Удж вылӧ оз мун.
Кӧлуй ставсӧ разӧдіс,
Керка лои куш.
"Нинӧм пӧ мем тӧждысьны,
Пӧтас ӧти душ!"
Гожӧм бӧрын тӧв кежлӧ
Сёянтор зз коль.
Джоджын сӧмын туплясьӧ
Сёркни куим–нёль.
Нинӧм абу вузавны,
Сёйны абу нянь.
Кыкнан кинас гыжъялӧ
Юрсӧ узьысь Вань.
"Мыйнӧ тайӧ лоӧма?
Унмӧй оз нин лок.
Синмӧй кутіс паськавны,
Кӧдзалӧма бок.
Кынӧм мыйкӧ рекмӧма,
Личалӧма вӧнь,
Менам тыртӧм керкаын
Вывті лои лӧнь.
Весиг эг кут аддзывны
Важ моз мича вӧт.
Часлы, сиктӧ петала
Корсьны кынӧмпӧт.
Керка сизим кытшовта,
Няньыс лоас дась!"
Кӧсъяс пасьсӧ пасьтавны—
Вузалӧма пась.
Кӧсъяс кӧмкот кӧмавны—
Вузалӧма кӧм.
"Аттӧ сьӧкыд олӧмӧй,
Мыйӧн петны мем?"
Пукалыштіс, шензьыштіс
Коньӧр узьысь Вань.
Сэсся кӧмтӧг, пасьтасьтӧг
Петіс корсьны нянь.
Сійӧ рытӧ ывлаын
Кӧдзыд вӧлі зэв.
Туйсӧ лымйӧн тыртӧма
Пидзӧсӧдзыс тӧв
Ваньӧ аслас керкасянь
Ылӧ эз и мун.
Шудтӧм лои Ваньӧлы
Тайӧ тӧвся лун.
Дасысь сійӧ воськовтіс.
Водзӧ мунны дыш.
"Часлы,— шуӧ,— шойччышта,
Мыйкӧ висьӧ мыш!"
Тола пиӧ шойччыны
Пуксис узьысь Вань.
Пукалігас кынмӧма—
Ёз и ковмы нянь.
1921. |
