Михаил Лебедев   Школьниклӧн Библиотека:  Басняяс

СЬӦЛА ДА ТАР

Гӧрд пелысь сёйны дзоля Сьӧла пуксис
Дай лэчкӧ дзугсис.
Дерт, сэтчӧ дзугсян кӧ, он мын,
Оз судзсьы орӧдчыны вын.

Тэ кыдзи вермин дзугсянінад пырны?
Кӧн тэнад синмыд, муса вок?
Тэ ачыд эськӧ татчӧ эн кӧ лок,
Бур олӧм тэнад эз на вермы бырны!
Тэ мыйла лэчкад сюян юр?

ТОРГУН

Вӧв котыр ӧтчыд сэтшӧм сёрни паніс:
"Зэв ылысь, ёртъяс, колӧ вайны зӧр,
Ті асьныд тӧдад, миян тані
Вель уна пӧрӧдӧма кер.
А зӧртӧгыс оз ёнмы миян морӧс,
Оз понды ветлӧдлыны кок.
Вӧр кыскӧм дзикӧдз сэки орас,
А татшӧм делӧ вывті лёк.
Ми сідзкӧ, ёртъяс, аски зӧрла мунам,
Кӧтъ сьӧкыдторйыс лоас уна:
Ӧд туйыс няйтӧсь да и кузь.
Мед некод аски дыр оз узь!"
"Ми огӧ аски — талун туйӧ петам!—
Сэн гӧлӧс лэптіс Торгун нима вӧв.—
Быд доддьӧ ми ветымын пудйӧн лӧдам
Да зіля ветлам зӧрла куимпӧв!"
Вӧв чукӧр чуймис: "Мый тэ лоин?
Ветымын пудсӧ ваян кыдз?
Тэ, гашкӧ, кода турун сёйин
Да сы вӧсна и сӧран сідз?"
"Ті кывзӧй менӧ!— Торгун гӧрдлӧ–горзӧ.—
Ме чайта, гӧгӧрвоад ті,
Мый выль ударникъясӧн вермам лоны ми.
А быд ударниклӧн пӧсь вирыс пуӧ–ворсӧ.
Ударник–вӧлыд, майбыр, оз нин дуд.
Ме ӧтнам босьтча кыскыны сё пуд!"
Дыр ещӧ Торгун торгис сэні
Да тӧдчӧдіс, мый ӧні
Дышлунӧн овны некодлы оз ков,
Мый сійӧ ачыс сьӧкыдысь оз пов
Да пуктас уджӧ ассьыс лов.
Вӧв чукӧр шуис: "Кызь вит пудйӧн ваям,
Кыдз тшӧктӧ миян вын".
Тадз шуӧм бӧрын мӧдӧдчисны найӧ,
А Торгун дзебсис гидня сайӧ
Да оліс сэні суткиджын,
Мед сэсь оз казяв сійӧс конюхъяслӧн син.
Кор зӧрйыс воис, сэки бара
Сюсь Торгун пондіс торгыны зэв яра,
Мый колӧ ӧдйӧ кыскыны став кер,
А зӧрла мунтӧм йылысь нинӧмтор эз гарав
Да дундытӧдзыс сёйис вайӧм зӧр.
Вӧр кыскӧм пансис кыпыд горӧн.
Вӧв котыр мырсьӧ вой и лун.
А Торгун оз и волы керъяс дорӧ,
Оз ёртъяс дінӧ мун,
А сӧмын ылісянь вӧр кыскӧм вылӧ дзоргӧ
Да торгӧ, торгӧ, торгӧ, торгӧ,
Кӧть серав сы вылын, кӧть бӧрд...
 ——————
Тан позьӧ шуны, дерт:
Бурторсӧ Торгунлысь эн виччысь,
Кор сійӧ ачыс уджыскӧд оз йитчы
Да кӧсйӧмторсӧ олӧмӧ оз пӧрт.
1941 во.

САМӦВАР

Выль самӧвар
Трубасьыс лэдзӧ пар.
Зэв яра варгӧ–пуӧ
Да пызан вылӧ кыпӧдчӧмӧн шуӧ:
"Ак, кутшӧм мича менам чужӧмбан!
Ме тан
Став мукӧд пӧлӧс дозмукъясысь дона!
Ӧд быдӧн вермас гӧгӧрвоны,
Мый кӧн ме югъяла да пуа–варга тадз,
Сэн позяс шыбитны став гырнич, пӧрт да рач!"
Тшап самӧварлы вочавидзис
Сьӧд чугун пӧрт:
"Ме шензя, мыйла ошйысян тэ сідзи.
Тэ мича, дерт,
Но пузьӧдны куш васӧ сӧмын верман,
А ковмылас кӧ пуны шыд да рок,
Тэ дзик пыр йӧрман
Да шогмытӧмӧн лоан гӧгӧрбок.
Быд дозмуклӧн эм аслас удж да мог".
 ——————
Оз уна бурыс сэтысь чукты,
Кор пуксяс веськӧдлысьӧ асьсӧ ошкысь морт:
Пыр чатӧртӧма нырсӧ татшӧм ёрт,
А мукӧдъяслысь уджсӧ пыдди оз и пукты.
Куш больгӧм вылӧ сӧмын сійӧ яр.
Кыдз пузьӧм самӧвар.

ЧАНЪ ДА ПЕТЫР ВАНЬ

Бур олысь вӧлі Петыр Вань.
Роч шобді ӧтчыд сійӧ кӧдзис
Да йӧрас ассьыс Чаньсӧ лэдзис,
Мед рака кокалӧмысь видзас сійӧ нянь.

Кысь аддзас ракаӧс, дзик пыр
Йӧр вомӧн уськӧдчас, оз видзӧд сэсся дыр,
Дзонь тӧлысь сэні сійӧ оліс,
Роч шобді видзӧмысла войяссӧ эз узь.
Кӧть уна рака сэтчӧ воліс,
Но кокыштны эз вермы ӧти тусь.
Дерт, Чаньлӧн юралысь зэв бура гӧгӧрвоис,
Кыдз колӧ видзны шобді нянь.
Но бӧръя помас со мый сэсся лоис:
Став мусӧ талялӧма Чань!
Кор Петыр Ваньӧ локтіс видзан йӧрӧ,
Сэн шобді шеп эз аддзы ӧти тор.
Пыр сійӧ киас босьтіс зор
Да шуис: "Коді уджсӧ тадзи керӧ,
Ме сыкӧд лӧсьыд сёрнияс ог пан
Да зорнас колскӧдышта тан!"
Роч шобді кӧдзанінын Чаньсӧ сійӧ нӧйтӧ.
Кодсюрӧ горзӧ: "Велӧд, велӧд йӧйтӧ!
Мед мӧмӧтӧн оз чуж,
Мед видзны му оз кутчысь, оз кӧ куж!"
 ——————
Код тані мӧмӧт, позьӧ гӧгӧрвоны.
Тадз уджалігад бур оз вермы лоны.
Кор Петыр Ваньлӧн мусӧ видзӧ Чань,
Сэк Петыр Вань
Оз сёйлы шобді нянь!
1925 во.

Михаил Лебедев,
М.Лебедевлӧн Поэма ПОВТӦМ ЗОН,  Басняяс.
Мойдкывъяс: ЗАРНИ ЧУКӦР, ЯГ МОРТ, КӦРТ АЙКА, ЮРКА, КУИМ ЙӦЙ, УЗЬЫСЬ ВАНЬ.
Кывбуръясысь Артмoм Сьыланкывъяс, Кывъясыс М.Лебедевлӧн, Музыкаыс народнoй (6).