Komi Zyrians Traditional Culture

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КНИГИ

Иван Изъюров, Коми заслуженный писатель

Ivan Izjurov in 1920th

Изъюров Иван Васильевич (6.03.1910 - 24.01.1995) чужис Вӧлӧгда губерниялӧн Усть-Сысольск уездса Позтыкерӧс сиктын (ӧні Коми Республикаса Кӧрткерӧс район). Сыктывкарса мӧд тшупӧда школа помалӧм бӧрын уджаліс корректорӧн Коми небӧг лэдзанінын, сэсся "Ударник" журнал да "Вӧрлэдзысь" газет редакцияясын, ЦК ВКП(б)-лӧн "Партиздат" издательствоын. 1937-ӧд воӧ сійӧс подувтӧг мыждісны да пуксьӧдісны куим во кежлӧ. Великӧй Отечественнӧй война воясӧ И.Изъюров волі военнӧй корреспондентӧн, йӧзӧдіс комын гӧгӧр очерк да висьт. Победа бӧрын уджаліс республикаса газет да "Войвыв кодзув" журнал редакцияясын.

Медводдза кывбуръяссӧ да висьтьяссӧ И.Изъюров йӧзӧдіс 1926-ӧд воын "Ордым" журналын. Бӧрынджык петісны повесьтьяс "Тималӧн бригада", "Доменьлӧн мыж", "Шуд" нима висьтьяслӧн сборник. Уна пӧлӧс темаыс И.Изъюровлӧн 1950-1990-ӧд воясся "Кор дзоридзалӧ льӧм", "Судзӧд меным ӧшкамӧшка" гижӧдъясын, кӧні сійӧ донъялӧ ӧнія мортлысь оласногсӧ. 1979-ӧд воын республикаса драмтеатр сувтӧдіс И.Изъюровлысь "Морт кольӧ ӧтнас" пьеса. Гижӧдъяссӧ сылысь вуджӧдӧма роч кыв вылӧ. СССР-са гижысь котырын 1934-ӧд восянь.

И.В.Изъюров - Коми АССР-са искусство юкӧнын заслуженнӧй деятель, И.А.Куратов нима Коми АССР-са Государственнӧй премияа лауреат. Дзебӧма Сыктывкарын.

сборник 1984 года
сборник 1984 года

Изъюров Иван Васильевич (6.03.1907 - 24.01.1995) родился в с.Позтыкерос Усть-Сысольского уезда (ныне Коми Корткеросский район). После окончания сыктывкарской школы 2-й ступени работал корректором в Коми книжном издательстве, затем в редакциях журнала "Ударник" и газеты "Вӧрлэдзысь" (Лесной рабочий), в издательстве ЦК ВКП(б) "Партиздат".  В 1937 г. был репрессирован и осужден на три года. Был военным корреспондентом, опубликовал около тридцати очерков и рассказов. После войны работал в редакциях республиканских газет, в журнале "Войвыв кодзув" (Северная звезда).

Первые стихи и рассказы И.Изъюрова появились в журнале "Ордым" в 1926 г. Позднее вышли книги повестей "Тималӧн бригада" (Бригада Тимофея, 1932), "Доменьлӧн мыж" (Вина Доментия, 1936), сборник рассказов "Шуд" (Счастье, 1935). Многообразна тематика рассказов, повестей, очерков 1950-1990-х гг. "Кор дзоридзалӧ льӧм" (Когда цветёт черемуха), "Судзӧд меным ӧшкамӧшка" (Достань мне радугу), в которых И.Изъюров стремится дать художественно разработанный портрет современника. В 1979 г. республиканский драмтеатр поставил его пьесу "Морт кольӧ ӧтнас" (Человек остался один). Произведения И.Изъюрова были переведены на русский язык. Член Союза писателей СССР с 1934 г.

И.В.Изъюров - заслуженный деятель искусств Коми АССР, лауреат Государственной премии Коми АССР им. И.А.Куратова.  Похоронен в Сыктывкаре.

Книгу "Том олӧмӧй, том гажӧй" 1962, (висьтъяс, повестьяс: "Усьӧ лым", "Том олӧмӧй, том гажӧй") скачать, zip, pdf, 112Mb.

ШУД  Изъюр Иванлӧн висьт (1932)

ӦСТАПЛӦН ТУЙ · Изъюр Иван (Иван Изъюров) · висьт (1931)

1

Чигарка би муртса югдӧдӧ Ӧстаплысь чужӧмсӧ. Би ыпнитлігас кыз син лап увтіыс скӧр синъясыс дзирдыштлӧны.

Гӧтырыс пач вом дорын клёнӧдчӧ коколюкаӧн, кринчаясӧн, оз лысьт верӧсыс вылӧ видзӧдлыны, кысь нин эськӧ шыасьны да. Сідз нин Ӧстапыс рытывбыд кыв эз сетлы. Шыасян кӧ ӧні — нӧшта скӧрмас.

Чигарка биыс Ӧстаплӧн пемыд керкаад тӧвся кодзулӧн ворсӧдчӧ. Быд кыскыштігон ыпнитлӧ, кыз кабалаӧн табаксӧ ёкмыльтӧма, тыдалӧ. А чигаркасӧ Ӧстап кыскыштӧ унаысь, помысь помся.

Збыльысь кӧ шуны, Марья зэв бура гӧгӧрвоӧ, мыйла дузъялӧ-скӧралӧ Ӧстап, лун-лун бӧръя кадас кывсӧ омӧля лэдзлӧ. Кыдз нӧ сідз? Нэм олім, овмӧс чӧжим-чукӧртім, нимкодяджык эськӧ кувны позис, ӧтка пиыд кӧ бурджык овмӧсӧн колис. Оні мый? Митрук ачыс овмӧссӧ разӧдны пондіс, батьлы паныд сувтіс.

Посводзын кодкӧ кутіc шарӧдчыны. Тӧдтӧмпырысьг кылӧ, малалӧ ӧдзӧс, корсьӧ ӧдзӧс вуг. Весиг Ӧстап ныр улын биыс дзезмунлі.

"Йӧз тай, буракӧ, оз тай аддзы ӧдзӧссӧ",— мӧвпыштіс Марья.

...Ӧстап юрын бергӧдчӧ ӧтитор. Ӧнтай Марья лэччис мӧс лысьтыны да мыйкӧ сэсся бӧрсӧ дыр эз кут воны. Быть лоис видзӧдлыны петавны.

Карта пос вылын йӧв тыра пӧдӧнча, а Марья сулалӧ Мамуш водзын да бӧрдӧ. Шай-паймуніс Ӧстап, сьӧлӧмӧдзыс тайӧ серпасыс йиджис. Пыдзыртчӧмӧн морӧстіыс муткыльтіс кутшӧмкӧ комӧк.

— Мый сэні лимзалан?— юаліс Марьялысь.

Бӧрдӧм сорӧн гӧтырыс кутіс норасьны:

— Прӧш-щайт-ча... Код сэні Мамуш вӧсна кутас тӧждысьны?.. Тшыглы кулӧ...

Бӧрӧн кайис карта поссӧ Ӧстап, дзузган би дорӧ тюни дӧмны пуксис да, табак тшын пӧльыштігъясӧн кындзи, юрсӧ эз на лэптыв. Став кисӧ емнас сутшйӧдліс...

Кодкӧ пырис керкаӧ, тувйӧ ӧшӧдіс паськӧм. Ӧстап пӧрччысьӧм шы сертиыс нин тӧдіс. Букыша син лапъяс увтіыс видзӧдіс Митрей вылӧ.

— Кутан сёйны?— пачводз дорсянь шыасис Марья.

— Ичӧтика... Но, батьӧ, аски рыныштӧ косялам. Тэныд Микит Мишлысь сетісны.

Пув ваӧн койыштісны Ӧстаплы чужӧмас. Кыз ускыс кутіс легны вылыс пар дрожжитӧмысла.

— Аттьӧ...— сэсся курччавтӧг нянь ньылыштӧм бӧрын моз виньдіс выль кывъяснас. Дыр мысти нин лёкысь горӧдіс:— Косявлӧй!.. Кисьтнытӧ ӧд лёка кокни.

— Абу ӧмӧй тэныд ӧткодь? Ми тай выльӧс сетам!

— Дзик ӧткодь!— зэв аслыссяма артмис батьлӧн кывйыс.— Ме ветымын арӧсӧдз песси, лӧсьӧді, а тэ шуан — ӧткодь... Мӧстӧ нуан да, гашкӧ, ӧткодь жӧ?

Сьӧкыда лэдзчысис пызан вылӧ, дӧман тюнисӧ шыбитіс, синъяссӧ паськӧдіс. Батьыслӧн пӧрысь синъясыс быттьӧкӧ унатор йылысь юалӧны Митрейлысь. Керкаын друг пуксьӧм чӧвлунсӧ вель дыр некод эз торк.

— Абу ӧткодь, пиукӧй. Ме ӧд со кымын во рынышсӧ да гумласӧ лелькуйті. Кымын во сэні ассьым вартӧм нянь сёйи. Сійӧ менам!

— Мый нӧ тэнад "менамыс" ещӧ эм? Мый наысь тэ бурсӧ босьтін? Пань тыр ватӧ мый сідз жалитан?

— Видзӧдлам, пиӧ, мый тіян артмас!

2

Войбыд эз узьсьы Ӧстаплӧн. Чеччылас, куритчыштас, бара водас... Став олӧмсӧ выль пӧв оліс.

Казьтывліс, кыдзи бать дінсьыс нинӧм абунас торйӧдчис. Нэм чӧжыс чукӧртіс, лӧсьӧдіс: бур олысьӧ кӧсйис петны. Мудз да пӧрысьлун кындзи сӧмын нинӧмтор жӧ эз шед-а. Надейтчис Митрей вылӧ. Зэв авъя детина быдмис. Армияӧ ветліс. Ӧні мый? Батьыслысь нэмӧвӧйся уджсӧ кутіс пазӧдны, кисьтны. Эз ӧмӧй сылы вылӧ тшӧтш вӧлі ставсӧ лӧсьӧдӧма! Мӧс кӧсйӧ нуны. Бара ӧти мӧскӧн лоӧ кольччыны! Мый керан? Дӧза нин бур олӧм пуксис да эз куж овмӧдчыныд. Асшӧр крестьянинӧ эськӧ воис. Мый сылы колхозсьыс ковмӧма? Код нӧ тӧдас, мый артмас колхозсьыд. Мыйла йӧз вӧснаыс сійӧ сідз тӧждысьӧ?

Пӧсь быдсӧн чепӧсйис, колхозыд дум вылас воис да. Выльысь чеччис вольпась вылысь, пуксис ӧшинь дорӧ.

Муртса тӧдчӧ лӧз. Карта сайясын, кылӧ, вартны нин заводитісны бур йӧзыс. Уна вартан шы кылӧ. Ӧстаплысь юрсӧ сы мында мӧвп жӧ поткӧдӧ.

"Колхозӧ пырны? Ассьым нэмӧвӧйся уджӧн перйӧмӧс йӧзлы юклыны? Важсӧ кӧ кисьтан, да выльыс оз артмы? Кисьтныд ӧд лӧсьыд, чукӧртныс сьӧкыд-а. Таво на со колхозникъясыдлӧн уджыс йӧз бӧрын кыссис. Ӧні ставӧн ӧткодя уджавны, надейтчӧны кодкӧ вылӧ. Ӧні куимӧн ог лӧсялӧй, кыдз нӧ сэні куимсёӧннас?"

Синмыс уси амбар вылӧ. Пытшкӧс томан кӧртыс паськӧдчӧмӧн ӧдзӧс шӧрас дӧввидзӧ, видзӧ Ӧстаплысь эмбурсӧ. Пытшкӧссӧ артыштіс — бара сьӧлӧмыс гудыртчис. Кодкӧ быттьӧ пытштіыс ныж пуртӧн нуӧдіс.

— Оз! Нинӧм оз ло!— гораа шуис, весиг повзис, моз эськӧ гӧтырыс ли, пиыс ли кывлыны.— Яла вылын, а асьным олам гыбалігмоз!

Вылісянь шнёпкысис вольпась вылӧ. Эз помав мӧвпъяссӧ — унмовсис.

* * *

...Гырыся восьлалӧ Ӧстап шыльыд яг кузя. Некӧн весиг кос ув тор. Гӧгӧр ӧтгырся пожӧм тшетшвидзӧ. Лымйӧн вольсалӧма ягсӧ кос яла. Кок улас, кылӧ, чегъясьӧ, дрӧбитчӧ.

"Дас во сайын тась яла чукӧртлі. Зэв уна вотӧс сэк эсійӧ дорышас вӧлі. Таво со нинӧм абу",— мӧвпалӧ ачыс.

Быд мунігӧн Ӧстап видлывліс ассьыс яла чукӧрсӧ. Казьтывлӧ сэкся тшыгъялӧм, лёк синмысь дзебӧм тыла вылӧ ветлывлӧм, ӧні на со матыстчис.

Ылісянь аддзис тӧдсаинтӧ. Сӧмын яла чукӧрыд вывті ичӧт лоӧма.

— Ош, кӧнкӧ, шавкйис.

Матыстчис матӧджык. Арся шырбиӧн пӧртмасьӧ яла чукӧр. Сомын шырбиыд татшӧматӧ пемыд войын тыдалӧ, а ӧні гожся лун.

Кинас видліс: ставыс эзысь сьӧм, шайта.

— Шудыд кӧні!— петіс Ӧстаплӧн.

Тіралан киӧн кыскис лазйысь пӧрт, заводитіс ӧктыны.

Ӧти... кык... куим...— клёнакылӧ пӧртйӧ эзысь сьӧм, Ӧстаплысь вежӧрсӧ гудыртӧ. Воши лыдыс — выльысь заводитіс лыддьыны.

Голя дортіыс дзизӧбтіс чушкан. Ӧвтыштіс кинас... Горӧдіс... Чорыда камгысис киыс пызан дорӧ, садьмис.

— Быдсяма вӧтыд овлас!— шензьыны кутіс.— Мӧс жыннян шытӧ он жӧ лыддьы эзысь сьӧм туйӧ. Мый и найӧс Марьяыс картаысь гидняӧ да гидняысь картаӧ ислӧдлӧ.

"Тайкӧ овмӧдча!"— аслас серамыс бӧрыннас петіс.

Уси дум вылас рыныш косялӧмыд. Тэрыба пасьтасис, кокас порог улысь тюни сюйис да лэччис гумла дорӧ.

3

Сикт горулын выль нитшӧн тӧбсьӧма колхозлӧн ӧтувъя скӧт карта. Кузь, джуджыд. Сё мӧс кутасны овны. Важиник, посньыдик рынышъяс дорад кажитчӧ карса керкаӧн. Нитш ёкмыльяс костті выль керъяс писькӧдчӧны. Бокынджык, сюръяяс йылын, ыджыд вевттьӧд гумлалӧн. Кылӧ машиналӧн жургӧм.

Енэж дон. Асъя дон енэж вылын лӧзӧдӧма шонді. Кынмӧ, тыдалӧ. Чарскакылӧ Ӧстап кок улын кын турун. Чорыда пужъялӧма, ставыс кельыдлӧз, сійӧн и шондіыс кажитчӧ тшӧтш лӧзӧн. Турунвиж рӧма му эжтасыс пужйысла дзоньнас лӧзӧдӧма да арся шырбион ворсӧдчӧ, дзик ӧнтая вӧтын моз.

Ӧдвакӧ кутшӧмкӧ мӧвпъяс Ӧстап юрын вӧліны. Горт дінсяньыс сатшкис синсӧ аслас сёрӧм пиньясӧ да нинӧм сэсся сыысь кындзи эз аддзы. Арся луныслысь мичлунсӧ ни, югъялысь шондісӧ ни, кӧть эськӧ войдӧр радейтлывліс нимкодясьны арся мича асывводзьяснас: арыд век ар, тыра жытникъяса, эмбура-олана. Ассьыс рынышсӧ аддзӧм бӧрын вӧлись кокньыдджыка. лолыштіс, вӧлись кутіс кывны вартысьяслысь чапкӧдчӧм шысӧ.

"Ставыс на местаын",— юр пырыс визнитіс мӧвп. Эз и казявлы, кыдзи содіс воськолыс.

Нитшӧн тӧбсьӧм карта дорын вӧрӧны нин. Коръясӧко клёнӧбтылӧ кер помӧ чер тышкӧн колскӧбтылӧм, керъясӧн вӧдитчӧм.

Ӧстап кытшовтіс рыныш гӧгӧрыс да сувтіс. Гырысь ид нянь кӧвдумъясӧн колялӧма кок туйыс пуж вылын... Бергӧдчис да надзӧникӧн бӧр мӧдӧдчис гортас. Рыныш сайті муніс, мед оз казявны сійӧс нитшӧн тӧбсьӧм карта дорын вӧрысь йӧз. Вӧлисти юрыс мыйяскӧ мӧдіс вермыны мӧвпавны, вӧлисти казяліс, мый кокас сюйсьӧма рудасьӧда гын кӧм, а мӧдыс — аслас тӧрытъя дӧманыс, емыс на нырагез йылын чеччалӧ.

Вежис тюнисӧ, петкӧдіс сарайысь сийӧс-завод да муніс гидняӧ вӧвла. Гидня ӧдзӧс дорӧ воӧм бӧрын уси дум вылас: вӧлыс абу на, талун ковмас вӧв кутны ветлыны. Колӧ ар кежлас турунъяс вайыштны. Яндысигтыр кодыськӧ сийӧсъяссӧ бӧр пыртіс да, ас вылас шензиг, пырис керкаӧ. Мед кӧть эськӧ некод эз аддзыв да некод нинӧм эз гӧгӧрво, мый сыкӧд вӧчсьӧ.

Воськовтіс порог вомӧн, и пызан дорысь аддзис Ош Миронлысь сватсӧ — Кузьмаӧс.

— Аддзылі гумла дорсьыд кайӧмтӧ да пыри. Мый нӧ бовтӧ эн доддяв? Кутін нин?

— Сёйышта да вӧлись. Турунтор ковмас вайыштны. Тэ нӧ кор воин?

Ачыс порччысис да пуксис Кузьмалы воча.

4

Югыдсяньыс на кутісны чукӧртны собрание вылӧ. Эз радейт Ӧстап бӧръя каднас собраниеяс вылад ветлыны, да талун быть мун: рынышъяс йылысь пӧ кутас сэні сёрниыс мунны.

Сельсоветын табак тшын вылас ӧшйӧ чер. Тшын пӧвсттіыс ылын кытӧнкӧ кажитчӧ би. Эськӧ вель ыджыд лампа, да муртса югыдсӧ сетӧ. Тшыныс да йӧзлӧн мургӧмыс быд паз костті писькӧдчӧ ывлаӧ.

Пызан дорын мыйкӧ лыддьӧ Митрей. Колхозникъяслысь ним да вич казьтылӧм бӧрын лыддьӧдлӧ шайтъяс, пудъяс, додьяс, метръяс. Ӧстап гӧгӧрвоис — юклӧны урожай. Медбӧрысянь лэптіс юрсӧ, голясӧ нюжӧдіс, кутіс кывзыны. Окота вӧлі тӧдны — уна-ӧ Ош Миронлӧн сватыс, Кузьмаыс, гожӧм чӧжӧн нажӧвитӧма. Гожӧмбыд ӧд сійӧ прамӧя эз ветлыв му вылас. А талун со медся водзын пукалӧ.

Ланьтӧмаӧсь гӧгӧр, кывзӧны.

Кывзӧ тшӧтш и Ӧстап, арталӧ. Бӧрйӧдлӧ колхозникъясӧс, налысь уджалӧмнысӧ. Ставныс ӧд кывзысьясыс сідз вӧчӧны.

Малязі позйын моз ызӧбтыласны коръясӧкӧ, да собрание вылын юралысьыс ланьтӧдас.

Сёрнитны медся водз сувтіс Кузьма.

— Граждана!.. Удж—уджалӧмлы, а сёйӧм — сёйӧмлы. Колӧ семья серти: кыдзи, шуам, ме кута дас пуд няньнас восӧ вуджны? Колхозӧ кӧ пыртід — колӧ вердны.

Бара малязі позйын моз ызӧбтісны йӧз.

Ӧстап казьтыштіс Кузьмакӧд ӧнтая сёрнитӧм. Обидитӧны пӧ, колхозыд пӧ сӧмын гӧльяслы бур, ми вокыдлы пӧ некутшӧм ногӧн оз лӧcяв. Карӧ ветлӧма, выльторъяс кывлӧма... Сэсся надзӧникӧн сёрнисӧ вештіс Ӧстап вылӧ, сылӧн рыныш вылӧ. Ош Миронӧс дорйыны кутіс.

— Рынышъяссяньыд лёка матын и керкаясӧдзыд,— висьтавліс Кузьма.— Олӧмаджыкъястӧ тай ликвидируйтӧны нин. Регыд и ми вок коддьӧмас воасны. Тӧвбыд — вӧрын, гожомбыд — гӧльлы. Ош Миронтӧ аддзан мый вӧчисны: мельничасӧ и кузнечасӧ мырддисны.

Ӧні со Ӧстапӧс дорйӧ, сӧмын оз вермы Ӧстап гӧгӧрвоны: кодарӧ пыльӧ Кузьма. Збыль-ӧ дорйӧ сійӧс, али мыйкӧ мӧдтор юрас кутӧ?

Кыв босьтіс Митрей:

— Ёртъяс! Кыдзи комиссия юкліс урожай - тіян син водзын. Урожай юклӧма уджалӧм серти. Тадзи шулім воддза собрание вылын. Тані со Кузьма сёрнитіс. Сылӧн кывъясыс гӧгӧрвоанаӧсь. Лёка шочиника ачыс удж вылад волывліс. Коді омӧля да лёка уджаліс, сылы и этша воӧ. Кузьма гожомбыд Ош Мироныслы уджаліс став семьянас. Миянлы сӧмын мешайтіс, план миянлысь торкаліс. Ме кора Кузьмаӧс колхозысь вӧтлыны.

— Вӧтлыны и колӧ сійӧс!- кыліс бӧрвывсянь гӧлӧс.

— Мед Мироныслы казачитӧ важ мозыс!— содтіс мӧд...

Юр тыр выль мӧвпӧн петіс собрание вылысь Ӧстап.

Сьӧд вой. Повзьӧдчысь вуджӧръясӧн тӧдчӧны керкаяс. Битӧмӧсь. А сельсӧветын пыр на малязі позйын моз ызгӧ. Суӧдіс Ӧстапӧс Мирон, заводитіс висьтавны надзӧник:

— Вот, Ӧстап, ӧні мый вӧчӧны!.. Вот мый колхозыд, вӧлӧм, вайӧ. Асьныс тон озырмасны!

— Ланьт, Мирон Мироныч, моз лёк кузя ло!— скӧрысь шуис Ӧстап.— Некор ог эскы. Оз вермы Митрей батьсӧ вузавны. Батьлы кӧ лёк лоӧ — сэтчӧ сійӧ эз мун. Ачым мыжа, мед сы бӧрcя вӧтчи.

— Ме ӧд мый! Ми бать кузяыд тай тьӧзъяс вӧвлім. Шуа тай cӧмын: бурӧ оз вайӧдны. Час, ме татчӧ,— индіс Мирон чуньнас Кузьма керка вылӧ.— Кежала... Мыйяскӧ вайны тшӧктылі да...

5

Рудзӧг тупӧсь джынйӧн вӧр йывті мыччысьӧма шӧнді, ӧжигайтӧм гӧрд кирпич рӧма. Асыввывтіыс енэжыс ӧшйӧма алӧйгӧрд шӧвк эшкынӧн.

Кыза кутіс сикт горулысь петны тшын, сьӧд столбӧн сувтіс енэжӧдз. Сикт кузя горзігтырйи мӧдісны котӧртны йӧз.

— Пӧжар!— кыліс лёкысь горӧдӧм.

Ӧстап кыпӧдчис вольпась вывсьыс. Эз чеччы, а дышиника кыпӧдчис. Ёна дӧзмис, вой узьтӧм бӧрад мӧд войтӧ узьны эз мӧдны сетны да. Окота вӧлі горӧдны став йӧзыслы:

— Лэдзӧй узьны!

Ывлаӧ Ӧстап петіс, да йӧзыс мургигтыр бӧр нин волі кайӧны. Медся водзын Кузьма да Мирон.

— Ачыс эз вермы ӧзйыны,— кылӧ, шуис кодкӧ.

Кузьма да Мирон локтісны Ӧстап дінӧ, корисны пыралыштны.

— Мый нӧ вӧлі?— керкаӧ пырӧм бӧрын юаліс Ӧстап.

— Хе-хе! Налӧн ӧд регыд ставыс тшынйыв мунас!— нимкодясигтыр кутіс висьтавны Мирон.

— Став эмбурсӧ сиктысь таргайтасны,— содтіс Кузьма.

— Вот мый, Ӧстап Миронович,— водзӧ нуӧдіс Мирон.— Ми батьыдкӧд тьӧзкаяс вӧлім, другасим...

— Да тэ сійӧс ньылыштін,— эз вермы терпитны Ӧстап.

— Мыйла сідз пузьыны? Мый вӧлӧма — кольӧма. Оні тэнад олӧмыд абу дзик омӧль. Сӧмын колхозыд босьтас сійӧс тэнсьыд... Мый? Он эскы? Вот аддзылан аслад синмӧн...

— Колхозад ӧд менам аслам жӧ пиыс. Сэсся ме ӧтитор ог гӧгӧрво, Кузьма: тэ ачыд колхозын, а колхозас омӧльтор лоӧм вылӧ радлан.

— Коло, Ӧстап Миронович, кужны видзны ассьыд овмӧстӧ. Эг кӧ ме пыр — Мирон Мироновичкӧд моз жӧ эськӧ вӧчисны. А колхоз киссьӧмыс тэныд и меным бур ваяс. Талунъя пӧжарыс колӧ вӧлі, и со — лои...

— Меным колӧ?—синъяссӧ паськӧдк Ӧстап.

"Мый тайӧ?— ас думнас мӧдіс шензьыны.— Колхоз киссьӧмыс меным колӧ? Колхозӧ менсьым рынышӧс босьтісны, мӧс нуасны, пиӧс мырддис. А тайӧяс, вӧлӧм, сылы торкалӧны. Ме дор пӧ найӧяс, а Мирон нэм чӧжыс йӧзлысь вир пычкис. Ассьым батьӧс кыдзи уджӧдіс. Сідзкӧ, збыль, вӧлӧм, Митрейыд кулакъяс йывсьыд висьталӧ — налы колхозыд абу кивыв. А меным?"

— Тэныд!— чеччӧмӧн жӧ шуис Мирон.— Тэнсьыд и менсьым овмӧсъяснымӧс кисьтасны. Потӧм вӧр дорӧ колям. Но, ладнӧ, ме муні. Виччысьӧны, кӧнкӧ, менӧ гортын...

Мирон петіс.

Ас вылас шензьыны кутіс Ӧстап: мыйла ӧнӧдз сылы юрас эз волыны татшӧм мӧвпъясыс. Сэк эськӧ, колӧкӧ, эз ковмыв войяссӧ узьтӧг кольны, эз ковмыв лун и вой тойтны ас овмӧс вӧсна тӧждысьӧмла. Збыль ӧд! Миронкӧд ӧти туйӧд Ӧстап оз вермы мунны. Сійӧ ньӧтчыд оз вунӧд батьыслысь бӧръя кывъяссӧ. Кулігас батьыс кутіс Ӧстапӧс киӧдыс да пӧшти нин шытӧг шуис:

— Эн дивит, Ӧстап. Гӧля олі нэмӧс. Нэм гӧрбӧс Миронлы песі. Ме шуа: ов ас кежсьыд. Ас пӧсьӧн перйӧм няньыд тай, вӧлӧм, медся чӧскыд на...

Оз вунлыны Ӧстаплӧн тайӧ кывъясыс. Сы вӧсна нэм чӧжсӧ пессис. Сійӧн ӧд и дона рынышыд, мӧскыд, амбарыд, ставыс, кодӧс пӧсь кисьтӧмӧн лӧсьӧдӧма. Сы вӧсна и Ӧстап оз радейт Миронӧс да Кузьмаӧс. Кузьмаӧс — йӧз эмбур вылӧ горшасьӧмысь, Миронлы копрасьӧмысь, сылы понъялӧмысь. А Мирон йылысь нинӧм и сёрнитны — черань. Ӧстап пондіс гӧгӧрвоны: ӧтарӧ пӧсь кисьтӧмнад унатор лӧсьӧдны он жӧ вермы, бур олӧм оз жӧ лолы. "Дай ёна-ӧ ыджыдтор став сійӧ уна эмбурыс? Мый сійӧ вайӧ мортыслы, кутшӧм гаж?"— гашкӧ, медводдзаысь на аслас нэмын думыштіс Ӧстап.

Вежӧрыс Ӧстаплӧн мӧдіс гудыртчыны.

Кыкнанныс бура дыр чӧв олісны. Ӧстап гартіс киас картузсӧ, жӧдзис пызан дорын. Кузьма гӧгӧрвотӧма синнас сы бӧрся вӧтлысис, быттьӧ виччысис мыйкӧ сэтшӧмтор, коді эз вермы некор лоны.

— Ме, буракӧ, сэсся ог ло тіянкӧд,— дыр да сьӧкыда думайтӧм бӧрын, пыдісянь ышловзьӧмӧн, шуис Ӧстап, и сылӧн быттьӧ морӧс вывсьыс уси ыджыд из.

— Мый?— эз гӧгӧрво Кузьма.

— Ме мӧді...

— Кытчӧ?..

— Митрей дорӧ!

Кузьма вылӧ видзӧдлытӧг Ӧстап петіс.

* * *

Ужын бӧрын Митрей кутіс пасьтасьны.

— Митрей... сувтыштлы...— надзӧник корис Ӧстап. Митрей виччысьӧмӧн видзӧдіс батьыс вылӧ.

— Гиж шыӧдчӧмтӧ колхозад... ме пыра жӧ...

Митрейлӧн чужӧм вылын кыптіс нюм.

1931.

Реклама Google: