Komi Zyrians Traditional Culture

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КНИГИ


"Калевала" спектальысь сценаяс

"КАЛЕВАЛА" ПРЕМЬЕРА  ·  А.Павлова, "Коми Му", 1992 апрель 25 лун.

В.А.Савин нима республиканскöй драматическöй театрын — ыджыд праздник: апрель 24-25 лунъясö танi петкöдлöны зэв важся карело-финскöй эпос серти "Калевала" спектакль, кодöс дасьтiс Финляндияысь режиссёр Синикка Тоссавайнен. Пасъям, мый миян драмтеатрын тайö постановкасö ворсöм могысь пьеса гижис Калеви Хайкар. А эпоссö коми кыв вылö вуджöдiс филологияса доктор Адольф Туркин.

Синикка Тоссавайнен — профессиональнöй режиссёр, сiйö кызь во нин уджалö Финляндияса разнöй театръясын. Лыддьö, мый тадзисö унджык сылöн позянлуныс водзмöстчыны, збыльмöдны ассьыс творческöй мöвпъяс. Окотапырысь босьтчис уджавны Комиын. Öд "Калевала" öтувтö финн-йöгра народъясöс, налöн вужныс — тайö важся эпосас.

Дерт, эз вöв кокни дасьтыны спектакльсö. Синикка оз гöгöрво роч кыв, сёрнитö английскöйöн. А спектакльыс — коми кыв вылын. Чайта, кутшöмакö отсалiсны финскöй режиссёрлы да миян артистъяслы öтувъя уджас спектакльын юргысь музыкаыс, йöктöм. На пыр тшöтш геройясыс зiльöны восьтны олöм кылöмсö.

Кыдзи и уна мукöд народлöн эпос. "Калевала" шензьöдö миянöс искусствоын аслас вöвлытöм мичнас, озырлуннас. Тайö произведениеас воссьö финн-йöгра народъяслöн ыджыд вежöрыс, сюсьлуныс, тöдöмлуныс. А медтöдчанаыс танi — Сампо вöсна тыш. А мый сэтшöмыс - Сампоыс? Эскыссьö, спектакльсö видзöдысьяс аддзасны та вылö воча кывсö, гöгöрвоасны, мый вöчö миянöс олöмас збыльысь шудаöн.

А спектакль дорас веськодьöн, ме думысь, кольны оз позь, кыдзи и асланым народлöн нэмöвöйся история дорö, пöль-пöчнымлöн, ыджыд бать-мамнымлöн, ставнас рöднымлöн вужъяс дорö.

Збыльмисны-ö спектакльсö дасьтiгöн сы йылысь Синиккалöн творческöй мöвпъясыс, кыдзи ворсöны тайö аслыспöлöс постановкаас миян театрысь артистъяс?.. Та йылысь, надейтчам, ассьыныс кыв шуасны театральнöй искусствоса специалистъяс, тшöтш и миян газет пыр.

А.ПАВЛОВА, "Коми Му" республикаса войтырлöн газет, 1992 апрель 25 лун.

Водзӧ:

* КАЛЕВАЛА Комиӧн.

* "Калевала" национальный праздник и книжная выставка.

* The "Kalevala" performance at the Victor Savin Drama Theatre photoalbum, November 21, 2009.

* "Калевала" граффити арт-акция в Коми Национальной галерее в августе 2010;

* "Калевала" выставка в Коми Национальной галерее в августе 2010.

*   *   *

ВЫЛЬ ТЕАТРЛӦН КЫК СПЕКТАКЛЬ · Вера ЛАТЫШЕВА, 1994.

Финн эпос серти Пиркко Курикка да Синикка Тоссавайнен лӧсьӧдісны сцена вылын ворсантор. Комиӧдіс сійӧс О. Уляшев, а пуктісны Тоссавайнен режиссураӧн. Вӧлі нин 2—3 спектакль.

Финн эпос коми театр радейтысьяслы тӧдса нин. Кольӧм во вӧлі "Калевала" спектакль, кодӧс финляндияса режиссёр Тоссавайнен жӧ пуктіс.

Кыкнан ворсӧмсӧ йитӧ спектакль лӧсьӧдысьлӧн аслыспӧлӧслун, йӧзкостса эпос вылӧ миянлы ӧнӧдз тӧдтӧм, выль нога видзӧдлас.

Дерт, ми велалім важӧн фольклор серти пуктӧмторъяссӧ аддзыны олӧмыс кодьӧн, кӧні войтыр олӧны-вылӧны асланыс керкаясын, сёйӧны-юӧны, кыдзи и ми, вӧралӧны либӧ видз-му овмӧс уджалӧны пӧльяснас уставитӧм ногӧн на.

Финляндияса постановщица кыкнан спектакляс вӧчис ставсӧ условнӧйӧн: сцена вылын абу лючки керка-карта, сӧмын ӧшинь да лабич; вӧр пыдди — челядьлӧн серпас кодь кузь кока вит-ӧ-квайт пожӧм; лопар му либӧ вӧр ді пыдди — сцена шӧрын неыджыд чурк; юлӧн либӧ саридзлӧн ва — паськыд ота кузь югыдлӧз дӧра. Зэв мыла хор сьылӧ финнъяслысь важ сьыланкывъяс, сералӧ и бӧрдӧ геройыскӧд...

Хорнас режиссёр вештӧ-ыстӧ миян дінысь лоӧмторъяссӧ важӧн кольӧм кадӧ.

"Куллерво" сюжетлы хорыс лӧсялӧ торъя нин сы вӧсна, мый сійӧ йитчӧма зэв ясыд пространственнӧй условностькӧд. Ставсьыс татысь и артмӧ режиссёрлӧн аслыспӧлӧс манераыс, кодӧс пӧртӧны олӧмӧ том коми вӧрсысьяс — солистъяс М.Липин, И.Туисов, хор, мойдчысь-юрнуӧдысь С.Горчакова, сьылысьяс Л.Логинова, Е.Козлова.

Музыка "Куллервоын", шуим нин, мыла, нор, лӧсьыд — пӧлян, флейта шыяса, но "бушкола" здукъясӧ кылӧ барабанлӧн чорыд гым. Флейта шынас и помасьӧ ворсӧмыс: виис асьсӧ Куллерво, "лӧз чӧрӧса мича зонка", эз куж овныс, "лёка велӧдісны сійӧс, йӧй ног гычӧдісны потан", эз инав ассьыс "вывті ыджыд вынсӧ", "мужичӧйлӧн мывкыд эз сюр".

Выль театрлӧн миян водзын кык удж. Кык пӧлӧс налӧн и артыс.

"Куллерво". Текст вылас бура уджалӧма сійӧс комиӧдысь О.Уляшев, коді ачыс гижис нин храмъяс йылысь пьеса да вайӧдіс сійӧс театрлӧн сценаӧдз. Вуджӧдысь абу бырӧдӧма (а гашкӧ, и содтіс) финн фольклора гижӧдлысь изобразительнӧй вынсӧ: кыпыд эпитеттӧм, стӧч да уна вежӧртаса метафоратӧм строчка абу. Вынсьӧдӧны гижӧдсӧ мойдын кодь шуӧмъяс: "Куллерво кӧдзис зӧрсӧ Унтамо ӧшинь улӧ". "Унтамолӧн ыжыс сёйис зӧрлысь нэриник том петас". "Ыжсӧ Куллерволӧн понйыс чашйис". "Куим пӧръя сувтліс дорны Куллерво амысь..." "Турун томиник эз петав, лыа вылын дзоридз бӧрдіс"... Йӧзкостса татшӧм шуӧмъясыс матӧдӧны ворсанторсӧ фольклорлань, вӧчӧны сійӧс быдӧнлы матысаӧн, тӧдсаӧн, асӧн, озырмӧдӧны кывсӧ.

Мортыд ачыс шудсӧ дорӧ".
"Раб оз дорлы ассьыс шудсӧ".
"Мутӧм мортлы нинӧм гӧрсьыс".

Йӧзкостса приметаяс олӧны гижӧдлӧн сюрӧсас:

"Ак тэ, туйтӧм-путьтӧм пастук,
Кыа петіг вайи стада"...
"Куліс дзескыд горт йӧрын..."
"Кокни руӧн сійӧс (пывсянсӧ) вӧча,
Медым мынас вывсьыд лёкыс..."

Оз ӧтчыд кывлыны тайӧ гижӧдын лыддьӧдлан-бӧрдӧдчан шыяс:

"Коньӧрӧй ме, коньӧранӧй, айтӧм-мамтӧм сирӧтаӧй..."
"Менам чужанінӧй — парма, оланінӧй — паськыд эрдъяс,
Менам гор пыддиӧй тӧлыс, зэрыс пывсян пыдди мыськӧ".
"Сӧмын менӧ вӧчан, мезӧс, саридз шӧра каля кодьӧн,
Чугра йывса лэбач сямӧн..."
"Кӧн нӧ, сідзкӧ, менам айӧй, кӧні менӧ чужтысь аньыс?
"Кысянь, тӧвйыв мортыс, локтан? Кутшӧм котырысь тэ лоан?"
"Коньӧр пиукӧй тэ менам, менам зарни тасма кутӧд".
"Ловйӧн воин миян дорӧ, уна му да ва пыр вуджин".
"Сэки виньгырті кӧ, коньӧр, тшыглы кӧ ме сэки кулі,
Вотӧсӧн ме, гашкӧ, чужи, чимгӧрд пувйӧн петі-быдми".
"Мыйла чужӧм мысти менӧ найӧ коньӧрӧс эз босьтны".
"Муна ачым кулӧм корсьны, гуӧ пыранінсӧ аддза".
"Кольӧ сӧмын пачысь горйыс, потшӧсбокса пелысь пукӧд".

Бӧрддӧдчан шыяссӧ ёнмӧдӧны мича образъяс — чужанінлӧн, ӧтка калялӧн, тӧвйыв мортлӧн, зарни тасма кутӧдлӧн, чимгӧрд пу потшӧсбокса пелысь пулӧн. Тайӧ збыльысь йӧзкостса образъяс, кодъяс инмӧны сьӧлӧмад.

Зэв вына, кыдз и фольклорын, кывсӧ некымынысь шуӧмыс:

"Коньӧрӧй ме, коньӧранӧй..."
"Кӧн нӧ, сідзкӧ, менам айӧй, кӧні менӧ чужтысь аньыс?
"Коньӧр пиукӧй тэ менам, менам зарни тасма кутӧд!"
"Да эг тӧдлы татшӧм лёксӧ, татшӧм яндзимсӧ эг тӧдлы".

Либӧ поэзия нога татшӧм йӧзкодялӧм:

"Но эз видзны инды баддьӧс.
Дӧзьӧр вылӧ сувтӧд ловпу.
Дорйысьнас мед лоас пелысь.
Медым льӧм пу найӧс (мӧсъяссӧ) вӧтлас".

Тайӧ ловзьӧдӧма геройлы ёрт пыдди став вӧр-васӧ да ловзьӧдӧм пуяс пӧвстӧ и овмӧдӧма геройсӧ.

"Гашкӧ, туйыс тэнӧ вежас, мывкыдлунсӧ юр ад сюяс".
"Сурымӧй да висьӧм менӧ неморт ногӧн ордйӧдісны".
"Мыйла мен не чӧсмасьыштны мыжа мортлӧн мыжмӧм яйӧн?"
"Мыйла мен лёк гырд не юны, кор ме мыжтӧмъясӧс шыра.
Сӧстӧм йӧзлысь вирсӧ юа?"

Абу уна тайӧ гижӧдын ӧткодялӧмъяс, но найӧ эмӧсь да зэв стӧчӧсь, йӧзкостса ногӧн олӧмыскӧд йитчӧмаӧсь:

"Юрси тӧв нырысь моз летсьӧ..."
"Быттьӧ чуктіс пӧртысь саыс, аслас керка бокӧ пӧрис".
"Менам гор пыддиыс тӧлыс, зэрыс пывсян пыдди мыськӧ..."
"Сӧмын менӧ вӧчин, мезӧс, саридз шӧрса каля кодьӧн,
Чугра йывса лэбач сямӧн".
"Мисьтӧм вот моз ставыс вунӧ..."

Уна метафора тайӧ гижӧдын сідз жӧ фольклор нога:

"Найӧ ӧні Лопар муын, тыясас кӧн чери пуӧ..."
"Сӧмын Куллерволӧн гӧтыр колис сьӧлӧм улас нӧбъя..."
"Коньӧр пиукӧй тэ менам, менам зарни тасма кутӧд..."
"Мамӧн кисьтӧм синва вешті..."
"Ловйӧн воин миян дорӧ, уна му да ва пыр вуджин..."
"Коляс кадыс, ставыс лӧняс, лӧгыс дзоньӧн кольӧ бӧрӧ".
"Сэсянь кутіс овны гортас, ай-мамыслӧн шоныд позйын..."
"Быгья косьтӧ сюйис юрсӧ, ва пыдӧсӧдз ӧдйӧ суніс..."
"Янӧдіс кӧн мамлысь нывсӧ, кӧні сылысь ныв чин мырддис,
Кӧні вокыс босьтіс чойсӧ...
Кӧні вӧчис мынтӧм мыжсӧ, ёрӧм нэмъяс кежлӧ корис..."
"Паныд сурымыслы петіс, кулӧм тэрмӧдлыштіс ассьыс..."

Со кутшӧм тыр вир-яя образъяс!

Вуджӧдысьӧн лӧсьӧдӧм метафораяс абу жӧ вынтӧмӧсь, мичаӧсь, тӧдсаӧсь, матысӧсь жӧ да уна юӧр кутӧны ас пытшканыс:

"Менам чужанінӧй — парма, оланінӧй — паськыд эрдъяс..."
"Лёка велӧдісны сійӧс, йӧйног гычӧдісны потан..."
"Со и Енмыс асыв ыстіс, выль лун пестіс муяс вылӧ..."
"Вотӧсӧн ме, гашкӧ, чужи, чимгӧрд пувйӧн петі-быдми..." —

рӧма и кӧра метафораа став образыс, мича да коми нога.

"Шоммӧм ёкыш", '"паськыд рӧдвуж", "нинпу потан", "ыргӧн шатин", "чуграйывса лэбач", "тӧвйыв морт", "кокни ру", "сӧстӧм вир", "шудтӧм сурым",— став определениеыс лирика ӧн, сьӧлӧм кылӧмъясӧн тыр.

Мед найӧс тэчны, колӧ тӧдны войтырлысь физическӧй олӧмсӧ да весиг сьӧлӧм да вежӧр "пытшса" идеалъяссӧ, кӧсйӧмъяссӧ колӧ тӧдны (мунӧ кӧ сёрниыс гижысь йылысь). Но тані — ачыс йӧзкостса сёрниыс, мӧвпыс, ачыс финн войтырыс тан сёрнитӧ, сійӧн сэтшӧма инмӧ тшӧтш коми сьӧлӧмӧ вокъяс кывлӧн изобразительность.

Том театр важъя сюжетсӧ ворсӧ окота пырысь, став сямыс том йӧзлӧн петкӧдчӧ спектакляс, кодлӧн могыс — мыччӧдлыны йӧзкостса нравственностьлысь — морт нога олӧмлысь уставъяссӧ, петкӧдлыны, мый найӧс дзугӧмыс бырӧдӧ морт нимсӧ да и асьсӧ мортсӧ.

Чужис выль театр. Нзмӧвӧйя йӧзкостса мывкыдлун, тӧдӧмлун, кужӧмлун вылӧ мыджсьыны, найӧс петкӧдлыны, тӧдчӧдны,— зэв колана мог, зэв туяна удж.


НАГАЙ ЛЭБАЧ. Выль театрлы сцена вылӧ пуктанторйыс пӧшти абу. Та вӧсна сійӧ босьтчӧ быд гижӧдӧ, лӧсьӧдӧ сійӧс, мед нин спектакльыс кӧть кутшӧмкӧ да артмас.

Н.Щукинлӧн "Нагай лэбач" пьеса-мойдын сӧмын ӧти олицетворение, кык метафора, ӧти эпитет да ӧти сравнение. Некутшӧм мукӧд серпас чужтысь троп гижӧдкодяс абу. Позьӧ-ӧ шуны сійӧс худолсествоа гижӧдӧн та бӧрын?

"Нагай лэбач" — поэма сяма гижӧд. ГВоэмалӧн жанр быть йитӧ кык нога висьтасьӧм: лирика да эпос. Эпослы лӧсяланаыс тан эм. Лирикаыс ньӧти абу. Сійӧ сӧмын кык сьылаикывйын, кодъясӧс гижысь дасьтӧма спектакль вӧчысьлӧн тшӧктӧм-корӧмӧн. Но и тан лирикаыс оз пет сьӧлӧмсянь, а лӧсьӧдӧма юр вемӧн. Лирика боксянь..... "Анналӧн сьыланкыв" — медся лӧсьыд, но сӧмын сы вӧсна, мый тан эм некымын образ: "нюкыртӧ шог"", "сьӧлӧмӧс косьтысьӧй мортӧй, тэ менам став олан гажыс, тэтӧг ме борд пӧла юсь".

А, шуам, "ӧввӧ" сьылаикывйын татшӧмторйыс абу, мед кӧть эськӧ тані сылы и колб лоны. Юӧртӧм-лыддьӧдлӧм сӧмын. Татшӧм жӧ "Кӧні тэ, пиукӧй, Ванюкӧй?" сьыланкыв.

"Колльӧдчан сьыланкыв" — висьтасьӧм жӧ, мый лоас аски, мый сьылысьыс тӧдӧ. Тані эмӧсь татшӧм тешкодь гӧгӧрвотӧмторъяс:

Ми тайӧс тӧдам:
Тэн и мен
Мам йӧлӧн
Козьналас бур Ен.
Тэ тайӧс тӧд,
Тэ тайӧс тӧд,
Мед водзӧ сӧвмис
Миян род.

Коми ног шуӧма, али кыдзи? Мый тайӧ? Мыйла тадзи?

"Машалӧн сьылаикывйын" лирика абу жӧ Эм сӧмын татшӧм теш кодьтор:

Ассьыд шудтӧ босьтчы дорны,
Кутшӧм тэнӧ кутӧ лэч?

Лэчкас шедӧмыс абу омой виччысьтӧмтор? Тані некыдз оз лӧсяв сійӧс казьтыштӧмыс. А "молодеч-кузнеч", "меч", "ящик", "дворец", "кузнеч", "сталь-булат", "булат меч", "пещера", "неволя", "честнӧй", "дружба", "гимн" роч кывъясыс — быд сьылаикывйын и текстас. Унджыксӧ на пиысь рифма ради сюйӧма, абу сьӧлӧм кылӧмъяс петкӧдлӧм ради.

Лёк вынъяслӧн "гимн" торъя нин некутшӧм серпастӧм,— сӧмын кутшӧмкӧ лыддьӧдлӧм бур-пур, дур-бор, корам-ёрам, рӧд-сьӧд рифмаяс ради. "Иванлӧн сьыланкывйын" эм некымын образ:

Помасьтӧм енэжлӧн йирас
Кодзулыс пӧртмасьӧ тшем...
ӧти век дзирдалӧ,
ӧти, Тэ тайӧ кодзулыс, тэ...

но и найӧс дзугӧма:

Кӧсъя ме ассьым тшӧтш дзирдӧс
Нэм кежлӧ козьнавны тэн.

Абу вежавидза шуӧм, абу йӧзкостса. Коми морт асьсӧ оз ошкывлы тадз, вывтіасьӧмӧн, кодзувкӧд оз ӧткодявлы.

Гижӧдын окотапырысь роч нога шуӧмъяссӧ вуджӧдӧма коми вылӧ:

"Асьтӧ ковмас киӧ босьтны..."
"Но эз ло мед сьӧкыд туйыс "
"Мый нин тэкӧд?,."
"Мем тэ лоин вывті матын..."
"Венӧ лёксӧ крепыд дружба..."
"Курыд! Курыд! Курыд!.."

(да нӧшта ӧд шуӧма найбс не ӧтчыд).

Калька шусьӧ тайӧ. Сыкӧд колӧ нуӧдны вен. Сы вӧсна, мый коми морт оз тадз мӧвпав, а дзик мод ногӧн. Коми ног мӧвпалӧм пырыс мортлы тӧдса образъяс пыр воссьӧ комилӧн (и литература геройлӧн) олан сямыс, оласногыслӧн аслыспӧлӧслуныс, комияслӧн нэмъясӧн чукӧртӧм тӧдӧм-кужӧмъясыс, морт нога олӧмыс, комияслӧн мӧвпыс мунӧ дзик мӧд "туйясӧд", рочыскӧд кӧ ӧткодявны. Сылысь опытсӧ озыр-мӧдӧмаӧсь вӧралан образъяс, кузь тӧвлӧн тшӧктӧм-корӧмъясыс, олӧмсӧ аслыспӧлӧс гӧгӧрвоӧмыс, кыдзи найӧ петкӧдчӧны, тӧдчӧны Н.Щукинлӧн пьесакодяс витнан троп пытшкас:

"Тэтӧг ме борд пола юсь"
"Вай мен биа кывтӧ"
"Ваньӧ быдмӧ ӧдйӧ, тшак моз"
"Дона гӧстьяс, тупыль юръяс"
"Асъя кыа муртса уйӧ",—

шуӧмъясын, кодъясӧс вынсьӧдӧма образӧн. Абу кӧ образыс — нинӧм оз коль, сэки гижӧд абу художествоа. Эм сӧмын сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны кужтӧм юӧр, висьтасьӧм, кос повествование, кутшӧмкӧ сьӧрся-бӧрся лоӧмторъяс.

Татшӧм "Нагай лэбач". Сійӧ абу художествоа гижӧд. Серпасъястӧм. Сьӧлӧм пыр мунтӧм. Весиг лоӧмторъясыс абу виччысьтӧмӧсь. Мойдас, код серти вӧчӧма гижӧдсӧ, сэтшӧм жӧ юӧртӧмъяс, али мӧд нога кывйыс? Видзӧдлан кӧ лючки, сэн фольклорлӧн став мичлуныс, кывлӧн став озырлуныс,— мӧд ногыс оз вӧвлы, ӧд фольклор — сійӧ уна во чӧж йӧзӧн бӧрйӧм образъяс, лоӧмторъяс да, дерт жӧ, кывъяс.

Мый ношта позьӧ аддзыны гижӧдсьыс? Кыдзи, шуам, гӧгӧрвоны татшӧм шуӧмъяс:

"Му выв вежсьӧ вӧрӧн, эрдӧн..."
"Телепит кӧть лоӧ тэныд..."
"Оз ло некутшӧм тэд помӧд..."
"Гашкӧ, сӧмын чача тайӧ..." (Нагайлӧн пӧръясьӧмыс)
"Пиӧс нимтамӧ Иванӧн..."
"Босьт тэ менӧ лешак йӧрсьыс..."
"Ме со сы ордысь жӧ нылыс...
"Дугды, гундыр, дультӧ пуны..."
"Тэысь артмас важ часовня..."
"Виртӧ тэнсьыд на ме лака..."
"Сюрыс ылӧ-ылӧ лэбис..."
"Пуксис му вылӧ тай бурыд..."
"Парма вӧр, оз овлы сійӧ некор скӧр..."

Тайӧ шуӧмъяссӧ лӧсьӧдлӧма, найӧ абу коми ногаӧсь.

Кыдзи вежсьӧ му вылыс вӧрнас да эрднас? "Телепитыс" безличнӧй, абу ӧмӧй? "Тэныдыс" сэтчӧ оз ков. Мый сэтшӧм "помӧдыс" — ог тӧд. "Пӧръясьӧм" оз позь шуны "чачаӧн", сійӧі отвлечённӧй понятие. "Нимтысьны" кывйыс абу ӧмӧй негативнӧй вежӧртаса комиас? "Лешак йӧрсӧ" тӧдӧ сӧмын авторыс. "Лешак ордын" нылыс чужан лунсяньыс? Абу ко,— тадз оз шуны. "Дультӧ" — зэв жӧ авторскӧй да натуралистическӧй, абу фольклор нога. Мортысь "важ часовня" мыйла артмас? Эськӧ вӧлі кӧ водзвыв шуӧма, лёк выныс пӧ тэысь, мый кӧсйӧ вӧчӧ... Но мыйла часовня, а абу мыр либӧ из? Мыйла сюрыс лэбӧ, а оз мӧдтор? "Бурыс му вылас оз "пуксьы", гіуксьӧ вой либӧ тӧв,— йӧзкостса сёрниын оз паныдасьлы татшӧмторйыс. "Вӧр — скӧрыс" — рифма ради кокни туйӧд мунӧм... кыдзи "парма — сотны", "Ёмалы чотны".

"Нагайӧ",— чайта, звательнӧй форма. Мӧд коӧ вежӧртасыс — тайӧ формаыс татчӧ оз туй.

"Аттьӧ, Анук, менам мада!"—"мадаыслӧн" географияыс зэв стӧч: Изьва, коми войвыв.— Пьесаын сэсся сылы нинӧм оз лӧсяв, оз войвылын лоӧмторъясыс артмыны да.

"Менам тарой, муса Маша..."

Мыйла "тар"? Фольклорын тайӧ лэбачкӧд некор оз йитчы нывлӧн либӧ нывбабалӧн образ,— тарлысь некутшӧм торъя качествояс коми морт оз сет налы. Да ӧд, мед Машасӧ мича, радейтана кывъясӧн шуны — кад колӧ! Эз ӧмӧй здук сӧмын коль геройлӧн сыкӧд медводдза аддзысьӧм бӧрас? "Коймӧд юрыс (Гундырлӧн) пӧльтӧ биӧн..." — коми сёрниын оз пӧльт, мӧд кыв колӧ корсьны. Дерт, сэки ритмыд дзугсяс. Но сійӧ ӧд и эм. Гижан удж абу кокни!

"Ӧдзӧс воссис. Пеша кусі... (Пеша оз кус. Биыс кусӧ.). А вот мый Ёма баба, Лешак, Гундыр — кодӧсь,— сійӧ да, лӧсьыд,— талунъя кора образ!

Тадз гижӧдсӧ видлалӧм мысьт аддзим, мый гижысь оз ёна корсьысь-вийсьы стӧч кыв понда, лӧсялана рифма понда. А медыджыд тырмытӧмторыс — образностьлӧн абутӧмлуныс. Образсӧ ми гӧгӧрвоам ог сӧмын геройлӧн образысь. Образностьыс — сійӧ художествоа гижӧд кывлӧн изобразительнӧй вын да долыдлун вайысь шуӧмъяс, коми йӧзлы виччысьтӧм кывъяс, кывтэчасъяс.

Тан колӧ шуны, мый фольклор гижӧдъясын рифма абу (сӧмын, гашкӧ, неважӧн на чужом частушка жанрын). Гижысь кӧ босьтчӧ рифмуйтны йӧзкостса мойдъяслысь сюжетсӧ, сылы быть колӧ вӧчны тайӧс зэв мичаа, озырмӧдны кывсӧ да ритмсӧ, асьсӧ фольклорсӧ. А тайӧ оз сетчы кокниасьысь гижысьлы. Тайӧ лоӧ народыскӧд, войтырыскӧд вермасьӧм нин...

Важӧн тӧдам: коми морт театрын видзӧдӧ ставсӧ, мый пуктӧма чужан кыв вылын. Но век жӧ дыр кӧ тадзи лоӧ, литература да театр кыпалӧм оз ло, уджыс сувтас. "Туяс пӧ!" шуасны гижысьяс. Но кадыс ӧд вежсьӧ. Лыддьысьысь-видзӧдысь казялӧ тшӧтш и мӧдторъяс, мукӧд войтырлӧн литературакӧд, театркӧд ӧткодялӧ... Оз-ӧ ылӧдчыны кут сійӧ татшӧм нелючки вӧчӧмторъясысь, а та бӧрын весиг коми искусствосьыс?

А челядьлы кӧ гижны, кыдзи налы колӧ гижны?

Сідз жӧ колӧ гижны, кыдз верстьӧ йӧзлы, сӧмын нӧшта на бурджыка.

Вера ЛАТЫШЕВА, Войвыв Кодзув, #3, 1994.


Видза водзӧ:
· КАЛЕВАЛА Комиӧн.
· Kalevala performance at the Victor Savin Drama Theatre photoalbum, November 21, 2009;
· Калевала граффити арт—акция в Коми Национальной галерее в августе 2010;
· Калевала выставка в Коми Национальной галерее в августе 2010.

Реклама Google: