Komi Zyrians Traditional Culture

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КНИГИ

Морт правоэзлӧн быдӧс мирись ӧтласа Декларация
коми пермяцкӧй кыв вылын

 

Примитӧм и паськыта юӧртӧм ООН Генеральнӧй Ассамблеялӧн 217 А(111) резолюцияӧн
декабрь 10 лунӧ 1948 годӧ

Кыводз

Медбы тӧдны, что морт семьяись быд членлӧн эм аслас дон, достоинство, а сылӧнӧткодь да мырддьытӧм правоэз лоӧны воля, справедливость да лӧнь олан понда основаӧн; и медбы тӧдны, что морт правоэз нем туйӧ пуктӧм вайӧтiс уна ни умӧль, кӧда морт увтырлӧ оз сет овны совесть сьӧртi, и что сэтшӧм мирыс, кытӧн отирыс пондас авйыны да сернитны повтӧг, а овны нуждатӧг, лоас сьӧлӧмсянь керӧм быдӧнныс понда; и медбы тӧдны, что колӧ керны быдӧс, медбы мортлӧн правоэз дозирайтсисӧ законӧн и эз адззисьӧ моггез мортыслӧ лэбтiсьны паныт умӧля видзӧмлӧ да дзескӧтӧмлӧ; и медбы тӧдны, что пыр колӧ отсавны отиррезлӧ ёртасьӧмын; и медбы тӧдны, что Йитӧм Нацияэзлӧн народдэз гижисӧ Уставын мортлiсь медыджыт правоэз, вылына лэбтiсӧ личностьлiсь дон, мужиккезлiсь да инькаэзлiсьӧтыжда правоэз и кутчисисӧ эшӧ ёнжыка отсавны социальнӧй прогресс да вольнӧй олан бурсьӧтӧмын; и медбы тӧдны, что членнэз-государствоэз кӧсйисисӧ отсавны Нацияэзлӧн Йитӧм Чукӧрлӧ ӧтласа уджын, ӧтамӧд коласын морт правоэз сьӧртi бытшӧма да вольнӧя олӧмын; и медбы тӧдны, что энӧ правоэсӧ да свободаэсӧ позьӧ тырмӧмви пыртны оланас дзир сэк, кӧр быдӧнныс вежӧртӧны нылiсь ыджыт донсӧ,

ГЕНЕРАЛЬНӦЙ АССАМБЛЕЯ паськыта юӧртӧ этӧ морт правоэзлiсь быдӧс мирисьӧтласа декларациясӧ кыдз задача, кодӧ керны колӧ вынтӧтчыны быд отирлӧ и государстволӧ сiйӧн, медбы быд мортыс и быд общественнӧй органыс, этӧ Декларациясӧ юрын орӧттӧг видзтӧн, просвещеннё да велӧтчӧм увья вынтӧтчисӧ керны быдӧс, медбы донтны энӧ правоэсӧ да свободаэсӧ, пыртны нiйӧ оланӧ национальнӧй да отиррезлӧнӧтласа прогрессивнӧй праздниккезӧн, Чукӧрись членнэз-государствоэзлӧн быд отиррезӧн бытшӧма примитӧмӧн.

1 гижӧт
Быдӧс отирыс чужӧны вольнӧйезӧн даӧткоддезӧн асланыс достоинствоын да правоэзын. Нылӧ сетӧм мывкыд да совесть овныӧтамӧдныскӧт кыдз воннэзлӧ.

2 гижӧт
Быд мортлӧ бӧрйисьтӧг сетсьӧны быдӧс правоэз да свободаэз, кӧдна исьталӧмӧсь эта Декларацияын, кытшӧм бы эз вӧв раса, кучиклӧн рӧм, пол, кыв, енӧ веритӧм, политическӧй да модiк вежӧр, национальнӧй нето социальнӧй петӧм, имущество да сословие.
Сiдз жӧ оз позь торйӧтлыны политическӧй, правовӧй нето страналӧн международнӧй статус увья, нето территория сьӧртi, кытӧн олӧ мортыс, ась эта территорияыс вольнӧй, кинкӧ увтын, аснас оз веськӧтлы нето кыдз-нибудь мӧднёж зэлӧтӧм суверенитетын.

3 гижӧт
Быд мортлӧн эм право овны дзескӧттӧг да вӧрзьӧттӧг.

4 гижӧт
Некинӧс оз позь видзны рабствоын нето пӧдан сайын; раб видзӧм да раббезӧн вузасьӧм оз вермӧ вӧвны миян оланын.

5 гижӧт
Некинӧс оз вермӧ пытайтны, уськӧтны мортыслiсь достоинство умӧль мог нето наказаннё пыр.

6 гижӧт
Быд мортлӧн, кытӧн бы сiя эз вӧв, эм право лыддьыны асьсӧ праволӧн субъектӧн.

7 гижӧт
Мийӧ быдӧнным законыс одзынӧткодьӧсь иӧтмоза законнас дорйӧмӧсь. Миян быдӧннымлӧн эта Декларация сьӧртi эм право дорйыны асьнымӧс быдӧс умӧльсянь, кинсянь бы сiя эз лок.

8 гижӧт
Быд мортлӧн эм право бертны аслысӧштӧм правоэз, кӧдна сетӧмӧсь сылӧ конституцияӧн нето законӧн, тӧдчана национальнӧй суддэзын.

9 гижӧт
Некинӧс оз позь законтӧг арестуйтны, кутны нето вӧтлыны.

10 гижӧт
Быд мортлӧн, кӧр сiйӧ винитӧны уголовнӧй статья сьӧртi, эм право тӧдны справедливӧй независимӧй судын ассис правоэз да обязанносттез и эм я мыйкӧ сэтшӧмыс, мед сiйӧ винитны.

11 гижӧт

1. Быд морт, кӧр сiйӧ винитӧны умӧльын, вермӧ лыддисьны правӧн сэтчӧдз, кытчӧдз сылiсь умӧль керӧмсӧ законнӧя оз мыччав осьта суд, кытӧн мортыслӧ сетсьӧ быдӧс дорйӧт понда.

2. Некинӧс оз позь судитны мый понда бы эз вӧв, ежели эта коста керӧмась нацональнӧй закон нето быдӧс отиррезлӧн право сьӧртi нем умӧльыс эз вӧв. Оз вермы сiдз жӧ лоны мыжйӧмыс сьӧкытжыкӧн сысся, кӧда вермис лоны сетӧм умӧль керӧмыс коста.

12 гижӧт
Некин оз вермы дзугны мортлiсь ассис да семейнӧй олан, вӧрзьӧтны сылiсь оланiн, честь да бур ним. Быдыслӧн эм право сайӧвтны асьсӧ вӧрзьӧтлӧммезсянь законӧн.

13 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право вольнӧя ветлӧтны и бӧрйыны аслыс горт кӧть кытшӧм государствоын.

2. Быд морт вермӧ мунны йӧз и аслас странаись и бертны аслас странаӧ бӧр.

14 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право дзебсисьны вӧтлӧмсянь мӧдiк странаэзын и овны сэтчин.

2. Эта правоысӧшӧ сэк, кӧр мортсӧ кошшӧны не политическӧй преступленнё понда, а мӧдiк умӧлись, мыйыс мунӧ паныт Нацияэзлӧн Йитӧм Чукӧрлӧн принциппезлӧ да моггезлӧ.

15 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право гражданство вылӧ.

2. Некинлiсь оз вермӧ весись мырддьыны гражданство нето правосӧ вежны сiйӧ.

16 гижӧт

1. Мужиккез да инькаэз, кӧдна лыддисьӧны совершеннолетньӧйезӧн, вермӧны гӧтрасьны, керны семья, кытшӧм бы нылӧн раса, национальность нето религия эз вӧв. Нылӧн эмӧсьӧткодь правоэз гӧтрасьны, ӧтлаын овны и торйӧтчыны.

2. Гӧтрасьны позьӧ дзир сэк, кӧр кыкнан мортыс олӧны бы ӧтлаын.

3. Семья– этӧ учӧтик, но дона колана торок отирыслӧн, и отирыслӧ да государствоыслӧ колӧ дорйыны сiйӧ.

17 гижӧт

1. Быд мортлӧн вермас лоны имущество кыдз аслас, сiдз и ӧтласа.

2. Некинлiсь оз позь мырддьыны имуществосӧ астӧгьяс.

18 гижӧт
Быд мортыс вермӧ асмознас авйыны, совеститчыны да веритны енлӧ; эта правоыс сетӧ вежны ассит ен, мӧднеж вежӧртны олан, ӧтнатлӧ иӧтлаын мӧдiккезкӧт донтны кӧть кытшӧм енӧс да ассиныт арт, велӧтчыны, юрбитны да чулӧтны религиознӧй да ритуальнӧй обряддэз йӧз дырни нето дзир аскӧттят.

19 гижӧт
Быдыс вермӧ артавны асмознас и кӧть кытӧн баитны эта йылiсь йӧзлӧ; эта правоыс сетӧ мортыслӧ воля овны аслас юрӧн, повтӧг кошшыны, адззыны да новйӧтны омӧн юӧррез да ассис арттэз кыдз сiя только кужӧ и кытшӧм бы границаэз сайын эз вӧв.

20 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм правоӧксьыныӧтлаӧ да бытшӧма сёрнитны, а сiдзжӧ йитсьыны чукӧррезӧ.

2. Некинӧс оз позь вынӧн пыртны кытшӧм-либо чукӧрӧ.

21 гижӧт

1. Быд мортыслӧн эм право веськӧтлыны аслас странаӧн веськыта нето вольнӧя бӧрйӧм йӧз пырйӧт.

2. Быд мортыс вермӧ ӧтмоза керны аслас странаын государственнӧй удж.

3. Отирлӧн воляыс, тшӧктӧмыс– эм юралiссез властьлӧн основа; эта воляыс мыччассьӧ выборрезын, кӧдна чулӧтсьӧны быдӧс отирӧн иӧткодя бӧрьян право сьӧртi гусьӧна голосуйтӧмӧн нето мӧднёж, но тожӧ свободнӧя голосуйтӧмӧн.

22 гижӧт
Быд мортлӧн, кыдз обществолӧн членлӧн, эм право социальнӧй отсӧт вылӧ, вылына видзны ассис достоинство, свободнӧя зорӧтны личность экономическӧй, социальнӧй да культурӧй сфераэзын национальнӧй уджӧн, отиррез коласын ёртасьӧмӧн да быд государстволӧн структура да вермӧм сьӧртi.

23 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право уджавны, свободнӧя бӧрйыны удж, корны уджын бытшӧм да справедливӧй условиеэз, дорйисьны, медбы уджсис эз чапкӧ.

2. Быд мортлӧн эм правоӧткодь удж пондаӧткодь вештӧм вылӧ, кытшӧм-либо дискриминациятӧг.

3. Быд уджалiсь мортлӧн эм право бытшӧм да справедливӧй вештӧм вылӧ, медбы сiя ачыс и сылӧн гортiссес вермисӧ овны достойнӧя, а кӧр ковсяс, адззисӧ мӧдiк социальнӧй отсӧт.

4. Быд морт вермӧ аркмӧтны профессиональнӧй чукӧррез да пырны эна профессиональнӧй чукӧррезӧ асьсӧ дорйӧм понда.

24 гижӧт
Быд мортлӧн эм право шоччисьны, корны, медбы уджыс дырӧв эз кыссьы и кадiсь кадӧ вӧлi сетӧм вештана отпуск.

25 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право сэтшӧм олан вылӧ, кӧр тырмис бы сёян, паськӧм, вӧлi бы оланiн, шогӧттэзiсь веськӧтӧм, колана социальнӧй отсӧт, кӧр ачыс мортыс и сылӧн гортiссес олiсӧ бы шогавтӧг да бура, сiдзжӧ эм право отсӧт вылӧ, ежели мортысӧштiс удж, пондiс шогавны, лоис инвалидӧн, кольччисӧтнас нето сылӧ немӧн лоис овны не ас кузяас.

2. Kaгa вайӧм да челядь зорӧтӧм сетӧны право бытшӧм дозирайтӧм да отсӧт вылӧ. Быд челядёклӧн, кӧдна чужисӧ гижсьӧм ай-мамлӧн нето гижсьытӧг, эмӧткодь социальнӧй дорйӧт.

26 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право велӧтчыны. Колӧ керны быдӧс, медбы кӧть начальнӧй да общӧй образованнё вӧлiсӧ вештiсьтӧг. Начальнӧй образованнёыс быдӧнныс понда лоӧ обязательнӧйӧн. Техническӧй да профессиональнӧй образованнёыс сетсьӧ быдлӧ, ӧтмоза сетсьӧ быд мортыслӧн сы вермӧм сьӧртi и высшӧй образованнё.

2. Мортсӧ колӧ велӧтны сы понда, медбы бура зоралiс сылӧн личность, содiс уваженнё сылӧн правоэз да свободаэз дынӧ. Велӧтчӧмыс отсалӧ вежӧртныӧтамӧдӧс, керӧ мортсӧ небытӧн, отирресӧ ёртасьӧтӧ, отсалӧ йитсьыны раса да енлӧ веритӧм сьӧртi чукӧррезлӧ, а Нацияэзлӧн Йитӧм Чукӧрлӧ керны да дорйыны бытшӧм лӧнь олан.

3. Ай-мамлӧн эм приоритет бӧрйыны, кытӧн ны поснит челядьлӧ велӧтчыны.

27 гижӧт

1. Быд мортлӧн эм право пуктыны пайӧтласа культурнӧй оланӧ, гажӧтчыны искусствоӧн, зорӧтны научнӧй прогресс да тӧдны сылiсь быдӧс бурсӧ.

2. Быд мортлӧн эм право дорйыны ассис моральнӧй да материальнӧй вермӧммез, кӧдна шедтӧмӧсь сыӧн кыдз авторӧн научнӧй, литературнӧй нето художественнӧй уджӧн.

28 гижӧт
Быд мортлӧн эм право социальнӧй да отиррез коласын примитӧм порядок вылӧ, кӧда сьӧртi эта Декларацияын гижӧм правоэс да воляэс вермасӧ быдсӧн лоны пыртӧмӧсь оланӧ.

29 гижӧт

1. Быд мортыс видзӧ кыв отир одзын, кӧдаӧтнас вермӧ сетны сылӧ вольнӧя да бытшӧма зоравны.

2. Быд мортлiсь правоэсӧ да волясӧ законыслӧ колӧ джендӧтны дзир сы понда, медбы неӧштыны правоэсӧ да свободаэсӧ мӧдiккезлӧ, а демократическӧй йӧз коласас вылына видзсис мораль, вӧлi дзугсьытӧм да бур олан.

3. Эна правоэс да воляыс оланын некӧр оз вермӧ мунны паныт Нацияэзлӧн Йитӧм Чукӧрлӧн принциппезлӧ да моггезлӧ.

30 гижӧт
Нем эта Декларацияын оз вермы лоны вежӧртӧм сiдз, бытьтӧ кытшӧм-либо государстволӧ, йӧз чукӧрлӧ нето торья морттэзлӧ сетӧм право удж вылӧ нето керны мый-либо сэтшӧмӧ, мый бы мырддис правоэсӧ да волясӧ, кӧдна висьталӧмӧсь эта Декларацияын.

*   *   *

Декларациясӧ коми-пермяцкӧй кыв вылӧ вуджӧтӧмась официальнӧй текст вылiсь
Полуянова З.И., Коньшин А.Е. да Истомин Ф.С.

Перейти в Коми-Пермяцкий, Коми-Зырянский и Коми-Язьвинский КНИГИ АРХИВ.  Купить Коми словари, книги.

Реклама Google: