Komi Zyrians Traditional Culture

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КНИГИ

СЛОВАРЬ СИНОНИМОВ КОМИ ЯЗЫКА · КОМИ СИНОНИМ КЫВЧУКӦР

Словарь синонимов коми языка/ отв.редактор Л.М.Безносикова, 2002
на коми и русском языке, тв.обложка, бумага офсетная,
страниц 576, размеры см 15х22 (дюймы 6х8¾), вес 0,7кг.
Полная цена 1390 руб. с почт. доставкой. Список книг, условия покупки.

Оформление заявки

Имя:   Email:

Адрес почтовый:

Словарь Коми синонимов

На коми и
русском языках

РОССИЙСКАЯ АКАДЕМИЯ НАУК
КОМИ НАУЧНЫЙ ЦЕНТР
ИНСТИТУТ ЯЗЫКА, ЛИТЕРАТУРЫ И ИСТОРИИ
Безносикова Л.М., Айбабина Е.А.,
Забоева Н.К.

справочное издание
СЛОВАРЬ СИНОНИМОВ КОМИ ЯЗЫКА
Свыше 2500 синонимических рядов
на коми и русском языках.
Ответственный редактор Л.М.Безносикова
Коми книжное издательство, 2002,
Коми республиканская типография,
г.Сыктывкар, тираж 2000.

Коми синоним кывчукӧр. 2500 сайӧ синоним рад/ Россияса наукаяс Академиялӧн Урал юкӧнса Коми наука шӧринлӧн Кыв, литература да история институт; Л.М.Безносикова редакция улын. - Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанiн, 2002 - 576 л.б.
ISBN 5-7555-0753-8

"Коми синоним кывчукӧр" сиӧма литературнӧй кывйын вӧдитчан синонимъяслы. Сэтчӧ пыртӧма ӧткодь либӧ матыс вежӧртаса кӧкъямыс сюрс сайӧ кыв, кодъясӧс ӧтувтӧма кык сюрс витсёысь унджык радӧ. Синоним радъяссӧ вынсьӧдӧма уна пӧлӧс гижӧдысь босьтӧм примеръясӧн.

Кывчукӧрсӧ дасьтӧма кыв туялысьяслы, гижысьяслы, журналиетъяслы, вуджӧдчысьяслы, велӧдчысьяслы, студентъяслы, а сiдзжӧ налы, кодъяс кӧсйӧны тӧдны коми кыв.
© Безносикова Л.М., 2002
© Айбабина Е.А., 2002
© Забоева Н.К., 2002
© Шарипков Г.Н., оформление, 2002
© Коми книжное издательство, 2002.

Водзкыв
скан выходных данных

Коми кыв вель озыр ӧтпертаса (синоним) кывъясӧн. Тайӧ яръюгыда тыдалӧ йӧзкост сёрниысь, серпаса гижӧдъясысь, газет-журналын йӧзӧдӧмторъясысь. Сэк жӧ коми лексикографияын ӧнӧдз на абу синонимъяслӧн кывчукӧр, кодi эськӧ паськыда шымыртiс кывлысь тайӧ озырлунсӧ, пыдiсянь петкӧдлiс сылысь позянлунсӧ. Кӧть сылӧн коланлун йылысь сёрни пансьылiс эз нин ӧтчыд. И медводз сы вӧсна, мый ӧнӧдз на абу гӧгӧрбок да пыдiсянь туялӧма-донъялӧма коми синонимъяссӧ. Збыльысь, талунъя лыддьысьысь киӧ сетӧма сӧмын ӧти неыджыд небӧг (Т.Н.Габова, Коми синонимъяслӧн словарь, Сыктывкар, 1994), кодi оз вермы тырвыйӧ могмӧдны сылысь ӧнiя корӧмсӧ, сы вӧсна мый сэтчӧ ӧктӧм синонимъяссӧ сӧмын лыддьӧдлӧма, найӧс абу вынсьӧдӧма примеръясӧн.

Позьӧ шуны, коми кыввор видлалӧма уна боксянь: йӧзӧдӧма паныд вежӧртаса кывъяслы (антонимъяслы) сиӧм, ӧтмоз шуан да гижан кывъяслы (омонимъяслы), мичкывъяслы (эпитетъяслы), выльӧн чужӧм кывъяслы сиӧм словаръяс. Ӧнiя быд сикас да уна пӧлӧс коми художествоа гижӧдъяс, талунъя коми кывлӧн чужӧмбан да сӧвмӧмлун, бӧръя воясся туясьӧм-корсьысьӧмъяс сетӧны позянлун туявны и матыс вежӧртаса кывъяс.

Ӧнiя уджас коми кывйын медводдзаысь петкӧдлӧма коми синонимъяслысь аслыспӧлӧслунсӧ да литературнӧй кывйын налысь бергалӧмсӧ.

Сiйӧ шымыртӧ ӧтпертаса кывъяс, кодъяс кутӧны ӧткодь либӧ матысса вежӧртас да торъялӧны ӧта-мӧдсьыныс либӧ вежӧртасын содтӧд аслыспӧлӧслунӧн, либӧ стилистика боксянь, либӧ ӧтпырйӧ кыкнан индӧмторнас.

Синонимъяссӧ тадзи гӧгӧрвоӧмыс сетӧ позянлун тайӧ кывчукӧрсӧ дасьтысьяслы паськыда петкӧдлыны талунъя коми кыввор.

Кывчукӧрсӧ гижӧма ыджыд картотека подув вылын. Авторъяс чукӧртiсны сiйӧс некымын во чӧж, ӧктiсны-корсисны синонимъяссӧ уна сикас гижӧдысь. Сiйӧс дасьтысьяс чайтӧны, мый коми кывйын медводдза татшӧм словарыс лоас шогманаӧн ставлы, кодi бура тӧдӧ коми кыв — гижысьлы, журналистлы, редакторлы, вуджӧдчысьлы, кыв туялысьлы, велӧдысьлы, вузса студентлы и школаса велӧдчысьлы. Авторъяс эскӧны, мый сiйӧ сетас колана отсӧг и налы, кодъяс кӧсйӧны велӧдны коми кывсӧ.

Медым паськыдджыка мыччӧдлыны коми кывлысь синонимъяссӧ, словарӧ ӧктӧма абу сӧмын ставлы тӧдса, литературнӧй кывъяс, но и вуджӧдан (переноснӧй) вежӧртаса, бокысь воӧм, важмӧм, выльӧн чужӧм, сёрнисикасъясын вӧдитчана кывъяс. Тӧдӧмысь, словарӧ пыртӧма абу став важмӧм да сёрнисикасъясса кывъяссӧ: вайӧдӧма кызвыннас сэтшӧмъясӧс, кодъясӧс аддзӧма гижӧдъясысь. Шымыртӧма кыдзи асшӧр, сiдзи и отсасян (служебнӧй) кывсикаса синонимъяс.

Тайӧ кывчукӧрын ставыс 2500 сайӧ рад, кодъяс ӧтувтӧны татшӧм синонимъяс:

1) разнӧй кыввужъя кывъяс (азьлас - кыбан острога; артавны - лыддьыны считать, сосчитать; зэлыд - джагыд тесный, тугой; муртса - ӧдва еле, едва);

2) ӧткодь кыввужъя кывъяс (векни - векньыд узкий; вомӧнтны - вомӧнавны загородить, перегородить; асъядор - асыввыв к утру, под утро; банйӧм - банъя румяный; тӧжд - тӧждлун забота);

3) лексикализуйтчӧм кывйитлӧсъяс, кодъяс кутӧны ӧтувъя вежӧртас да мунӧны ӧти кыв пыдди (йӧзасьны - эрдӧ петны обнаружиться; катшашыдӧс - йиа шер крупа (снег); садь - юр вежӧр сознание; шкоргыны - ныргорӧн узьны храпеть);

4) кывтэчасъяс-фразеологизмъяс (весь овны - кыккирудз овны - шемела песны бездельничать; скӧрмыны - куысъ петны - ныр нюжӧдны разозлиться, рассердиться).

Словарӧ чукӧртӧмаыс торъялӧ ӧта-мӧдсьыс оз сӧмын тэчасногӧн, но и вежӧртасӧн. Сiдз, вежӧртас сертиыс синонимъяс пӧвстысь позьӧ аддзыны:

а) дзик откӧдь вежӧртаса кывъяс (абсолютнӧй синонимъяс): агас - пиня борона, вабергач - гумыльга водоворот, вашкӧдны - шӧпкӧдны шептать да с.в.; б) кывъяс, кодъяс асланыс вежӧртасын кутӧны кутшӧмкӧ торъялӧм, аслыспӧлӧслун (идеографическӧй синонимъяс): жугавны разбиться, сломаться - пасъмунны - пазъгысъны - жулъмунны... разлететься вдребезги; повзьыны испугаться - черӧбзъыны - весьӧпӧрны оцепенеть (от испуга); ва мокрый - васӧд - вазiлля - лапыд... влажный да мукӧд.

Дженьыда кӧ шуны, синоним радъяс тэчигӧн авторъяс зiлисны урчитны эз сӧмын коми синонимъяслысь унапӧлӧслунсӧ, но и коми кывлысь пытшкӧсса вын-эбӧссӧ.

Вӧзъяна уджлӧн медшӧр могыс — тӧдмӧдны лыддьысьысьӧс ӧткодь либӧ матыс вежӧртаса коми кывъясӧн, отсавны сылы гижигӧн либӧ сёрнитiгӧн бӧрйыны на пӧвстысь медся лӧсяланасӧ, медым стӧча висьтавны колана мӧвп. Небӧгӧ ӧктӧмаыс отсалӧ вӧчны тайӧс. Сiдз, мунны кадакыв ӧтувтӧ 54 синоним: визгыны, варгылътны, довгыны, лашиктыны, шердйыны, ырссьӧдны да с.в. Сёйны кадакыв йитчӧ 24 синонимкӧд: аджны, амны, вазӧдны, малскыны, мурчкыны, тшавкӧдны да с.в. Татшӧм кывворыс оз сӧмын мыччӧдлы кывлысь позянлунъяссӧ, но и вӧзйӧ водзӧ туявны-велӧдны коми синонимъяссӧ.

Ӧтпертаса кывъяссӧ донъялӧма норма да стилистика боксянь. Сэк жӧ зiльӧма петкӧдлыны синонимъяслысь збыль йитӧдъяссӧ: найӧс ӧктӧма абу ас кылӧм-гӧгӧрвоӧм серти, а ӧнiя кыв да гижӧдъяс вылӧ мыджсьӧмӧн. Синонимъяслысь вежӧртассӧ тӧдмалӧма коми словаръяс серти, примеръяссӧ босьтӧма уна пӧлӧс гижӧдысь — газет-журналысь, серпаса произведениеясысь, фольклорысь, йӧзкост сёрнилы сиӧм уджъясысь. Татшӧм стӧч кыв материалыс отсалiс кывчукӧр лӧсьӧдысьяслы корсьны сiйӧ юркывсӧ (доминантасӧ), кодi восьтӧ синоним радсӧ да кодi медся тырвыйӧ, стӧча петкӧдлӧ синонимъяслысь йитчӧмсӧ. Тайӧ — гижӧдъясын вель тшӧкыда паныдасьлысь, стилистика боксянь рӧмтӧм кыв, кодлӧн вежӧртасас абу некутшӧм содтӧд аслыспӧлӧслун. Сы бӧрын сулалӧны шочджыка паныдасьлысь, и сёрнисикасын бергалысь, и стилистика рӧма, и донъялана кывъяс.

Корсюрӧ быть лои кежны тайӧ принципсьыс. Татшӧм коланлуныс сувтiс сэк, кор дзик ӧткодь (либӧ зэв матыс) вежӧртас кутӧны коми да рочысь воӧм кывъяс. Сэки синоним радыс мукӧддырйи пансьӧ коми кывсянь, шуам: мусир - мувый — нефтьважм. нерп нефть; биару — газ газ; пода — скӧт скот да с.в., кӧть юркывсӧ талун он на вермы тырвыйӧ шуны медся вӧдитчанаӧн.

Колӧ пасйыны, мый синоним кывчукӧрсӧ дасьтыны абу кокни: коми кывйын абу некутшӧм традиция татшӧм уджсӧ лӧсьӧдӧм кузя. Сэк жӧ коми лингвистикаын абу на тыр-бура да гогӧрбӧк туялӧма синонимъяссӧ. Абу на стӧча урчитӧма, кутшӧм кывъяс колӧ лыддьыны синонимъясӧн, кыдзи петкӧдлыны найӧс словарын. Вель сьӧкыд и тэчны синонимъяссӧ ӧта-мӧд бӧрсяыс. Абу на лӧсьӧдӧма кыв тшӧкыдлун урчитан словар, сы вӧсна мукӧддырйи сьӧкыдкодь стӧча индыны медся вӧдитчана кывсӧ да бӧрйыны сiйӧс юркыв пыдди.

Ӧвлӧ сiдз, мый кутшӧмкӧ рад вермӧ ӧтувтны матыскодь вежӧртаса уна кыв. Сэки синоним радсӧ быть лоӧ орӧдны, медым вӧзйӧм синонимъясыс эз ёна ылысмыны юркывйысь. Мыччӧд пыдди вайӧдам рад, кодi пансьӧ видзӧдны кадакывсянь. Вежӧртас серти сэтчӧ позьӧ пыртны уна кыв; век жӧ найӧс лоӧ юклыны, стилистика боксянь найӧ абу ӧткодьӧсь да: ӧтияс пырӧны дулӧдны юркывъя радӧ, мӧдъясгӧгрӧстны радӧ, коймӧдъяс — паськӧдны радӧ. Либӧ мурчкыны да няклявны радъяс. Найӧ вель матынӧсь ӧта-мӧд дiнас и век жӧ мыйӧнкӧ торъялӧны. Сiдз, мурчкыны рад ӧтувтӧ синонимъяс, кодъяс кутӧны "жевать, издавая определённый звук" вежӧртас, а няклявны радын кывъяслӧн вежӧртасыс мӧдджык - "жевать, долго пережёвывать". Та вылӧ видзӧдтӧг позьӧ казявны, мый индӧм радъясса синонимъяс вежӧртасын уна ӧткодьыс, ӧтувъяыс.

Медым лыддьысьысь кокниа аддзис татшӧм радъяссьыс колана кыв, найӧс йитӧма ӧта-мӧдыскӧд торъя пасӧн - Видз. сж.

Кывчукӧрсӧ гижысьяс уна вын пуктiсны сы вылӧ, медым корсьны быд синоним вынсьӧдан мыччӧд. Век жӧ эз ставыс артмы колана ногӧн: ӧткымынлаын примеръяс оз тырмыны. Дерт, найӧс позьӧ вӧлi шыбитны словарысь. Тайӧ уджсӧ гижысьяс вӧчисны мӧд ногӧн. Медым не воштыны татшӧм синоним гозсӧ (либо радсӧ), шуӧма кольны найӧс небӧгӧ да тӧдмӧдны лыддьысьысьӧс.

Кывчукӧрсӧ тэчысьяс сьӧлӧмсянь аттьӧалӧны тайӧ уджсӧ донъялӧмысь (рецензия гижӧмысь) Коми пединститутса кафедраӧн веськӧдлысь, филологияса кандидат Т.И.Прокушеваӧс, а сiдзжӧ Кыв, литература да история институтса уджалысь Н.И.Лоскутоваӧс, кодi сюся лыддис медводдза, шыльӧдтӧм на гижӧдсӧ да юӧртiс авторъяслы ассьыс мӧвпъяс.

Синонимъяслы сиӧм тайӧ медводдза ыджыд уджас, дерт жӧ, эз веськав став ӧтпертаса кывйыс. Авторъяс кутасны виччысьны лыддьысьысьсянь колана содтӧдъяс да пасйӧдъяс, медым бурмӧдны вӧзъяна уджсӧ. Найӧс позьӧ мӧдӧдны татшӧм уджаланiнпас серти: 167982, Сыктывкар, Коммунистическӧй улича, 26, Россияса наукаяс академиялӧн Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институт.

Л.Безносикова, филологияса кандидат.

Реклама Google: