Традиционная культура коми–зырян

КОМИ КУЛЬТУРА ГРАММАТИКА СЛОВАРИ ЛИТЕРАТУРА МУЗЫКА ТЕАТР ЭТНОГРАФИЯ ФОТОАРХИВ КУПИТЬ AUDIO CD КНИГИ

Коми сьыланкывъяс

КЫВБУРЪЯСЫСЬ АРТМÖМ СЬЫЛАНКЫВЪЯС  лöсьöдiс П.И.Чисталев, 1984.

 МИЧА НЫВЪЯС     Кывъясыс да Музыкаыс В.Савинлöн

Мича нывъяс
Эжва дорö
Лэччисны.
Бурлак зонъяс
Нывъяс бöрся
Вöтчисны.
Пыжö пуксисны, мöдöдчисны сынны,
Горöдiсны сьывны.
Зэв гажаа сьылöны.

"Мича нывъяс, Эжва шöрас
Петамöй!"
"Бурлак зонъяс, мöдлапöлас
Вуджамöй!"
Тöвру пöльыштö, мöвкйöдлö ва вылын...
Мöдлапöв зэв ылын,
Визув ва кылöдö.

"Мича нывъяс, зiльджыка нö
Сыныштöй!"
"Бурлак зонъяс, пелыснаныд
Кутыштöй!"
Эжва вуджисны, веж видз вылын долыд,
Радлö весиг лолыд, –
Майбырöй, олöмöй!

"Мича нывъяс, босьтчылöй нö
Йöктыны!"
"Оз тай, зонъяс, майбырöй, ков
Тшöктыны!"

Гажа ворсöны, сьöлöмъясныс бурмö,
Ягын, кылö, юргö
Бöрсяньыс йöла шы.

"Мича нывъяс, гажа жö нин
Олöмыд!"
"Бурлак зонъяс, öтчыд овлö
Татшöмыд!"
Майбыр, гажа кад, мед эськö эз помась!
Гажöдчöй, кор томöсь,
Мöдысь öд оз нин во!

 ЮГЫД КОДЗУВ     Кывъясыс да Музыкаыс В.Савинлöн

Югыд кодзув, петав, петав,
Эзысь кодзув, петав!
Дзирдав, пöртмась вылiсянь,
Дзирдав рытъя кыа бöрын!

Муса нылöй, петав, петав,
Зарни нылöй, петав!
Гажöд менö, сьöлöмшöр,
Петав рытъя кыа бöрын!

Петас эськö югыд кодзув,
Дзирдалöмöн ворсас,
Гудыр кымöр тай оз лэдз:
Вевттьö пемыд эжöс улö.

Петас эськö муса нылöй
Кыа бöрын ме дiнö,
Мамыс тай сiйöс оз лэдз:
Видчö, нывлысь вöля кутö.

 ВАРЫШ ПОЗ     Кывъясыс да Музыкаыс В.Савинлöн

Ылын–ылын, войвылын
Джуджыд парма сулалö.
Парма пасьта шувгö вöр,
Кöдзыд вой тöв шутьлялö.

Парма пöвстын пемыд йöз –
Коми войтыр олöны;
Югыдiнö петан туй
Нэм чöж найö корсьöны.

Парма пöвстын олöмысь
Жугыльтчöма сьолöмъяс:
Жугыль коми войтырлöн
Эз вöв гажа сьылöмъяс.

Парма шöрын варыш поз,
Варыш котыр быдмöны,
Йöзлысь шуштöм сьылöмсö
Парма пöвстысь кылöны.

Лэбзьöй, повтöм варышъяс,
Вына бордъяс шеныштлöй,
Джуджыд парма садьмöдöй,
Гажа гажсö пекöдлöй!

Коми йöзöс, лэбачьяс,
Веськыд туйöд нуöдöй,
Жугыль олöм пальöдöй,
Коми мусö югдöдöй!..

 ТУВСОВ ВОЙ     Кывъясыс да Музыкаыс В.Савинлöн

Ой, ой, тувсов вой,
Важ том кадöс кыпöдö.
Гажа югыд вой,
Унмöс менсьым пальöдö.

Жугыль сьöлöмöн
Дзиръя öшинь восьтышта,
Нора сьöлöмöн
Том олöмöс казьтышта.

Майбыр, сё майбыр,
Нывгаждырся тувсов вой!
Долыд олан дыр,
Мыйла тэ мöдысь он во?

Эн кöк, кöкиньöй,
Гажа садъяс нöрысын!
Kyci би киньöй
Менам пöрысь морöсын.

Окма, кынмöма
Сьылi гöгöр гартчысь сой,
Сьöлöм измöма,
Сöмын век жаль тувсов вой.

Час, час, гажöдчас
Миян пыдди зiля чой,
Мед пö кажитчас
Югыд, долыд тувсов вой.

 ИЗ Ю ДОРЫН     Кывъясыс Я.Чупровлöн   Музыкаыс В.Савинлöн

Из ю дорын, веж луд вылын
Гоннялöны дзоридзъяс.
Югыд гöрда–лöза рöмöн
Дзирдалöны зарнияс,
Зарнияс.

Гажа ваксьö ортса сынöд,
Лолалö пöсь чöскыд дук.
Вöрсö нимкодьысла вирыд,
Сьöлöм йöктö юк да ёк,
Юк да ёк.

Нывка сьылö, бурлак ворсö –
"Котöртi да котöртi"...
Сынöд гыяс кузя киссьö,
Юргö гора йöла шы,
Йöла шы.

Бурлак гусьöникöн шуö:
"Нывка, нывка, кылан он?
Муса Танюк, збыль öд шуа:
Менам тэтöг оз лок ун.
Оз лок ун".

Рöдник лыа пиын бульгö,
Топта узьö джуджыд сён.
Кутчысьлöны бердысь–бердö,
Окасьöны ныв да зон,
Ныв да зон.

Из ю дорын веж луд вылын,
Гоннялöны дзоридзьяс.
Югыд гöрда–лöза рöмöн
Дзирдалöны зарнияс,
Зарнияс.

 КОМИ МУ     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Коми му кузя ме муна,
Гöгöр сулалö сьöд вöр.
Вöрыс вывтi–вывтi уна,
Сыысь унаыс оз тöр.

Аддза: сэнi мича пожöм
Лэптö вылö ассьыс юр.
Сылы öткодь тöв кöть гожöм,
Сэтшöм пуыс тайö бур.

Вöрыс помтöм. Туйыс кöнi?
Зонмö, яг пиад эн вош.
Аддза танi, аддза сэнi
Ыджыд тапикасьö ош.

Ветлö кöин, пиньсö йирö.
Корсьö аслыс кынöмпöт.
Наян ручыд гуö пырö,
Бурöн некодлы оз шед.

Кöчыд дзебсьö лапъяс сайö,
Видзö ассьыс дона юр.
Öдйö–öдйö пуö кайö
Паськыд бöжа ичöт ур.

Дозмöр пувсö зiля сёйö,
Гöгöр гыö сьöла–тар.
Тури кокнас нюрсö лойö,
Абу муса сылы ар.

 КУТШÖМ ШОНЫД ДА ЛÖНЬ     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Кутшöм шоныд да лöнь
Эзысь тöлыся вой.
Надзöн визувтö ю,
Абу лунся кодь збой.

Юас видзöдö вöр,
Вöрас эм сьылысь кай.
Сылöн сьылöмыс мем
Долыдлунсö оз вай.

Тэныд норася ме,
Эзысь тöлысь, бур вок:
Муса ныв, зарни ныв
Оз нин ме дiнö лок!

Дугды дзольгыны кай,
Гажа пырысь эн сьыв!
Долыд лун мем оз ло,
Эз кö ло муса ныв!

 МЫЙЛА НÖ, ШОНДIÖЙ, ВÖР САЙÖ ЛЭЧЧÖМЫД...     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Мыйла нö, шондiöй, вöр сайö лэччöмыд,
My вылö ыстiн сьöд вой?
Мыйла нö, мича ныв, омöля вöччöмыд,
Абу нин важкодь тэ збой?

Тэнö ме öтикöс радейтлi, окавлi,
Некор эг шулы лёк кыв,
Кырныш моз, варыш моз тэнö эг кокавлы.
Тöдан тэ сiйö, бур ныв!

Нинöмла, мусаöй, сьöлöмтö повзьöдны,
Шогсьыны, бöрдны быд лун.
Сьöлöмыд кулас кö, сьöкыд нин ловзьöдны,
Олöмыд водзö оз мун.

Мича шöвк платтьöтö öдйöджык пасьтавлы,
Синватö чышкы дзик пыр.
Мый öнi волома – мöдысь эн казьтывлы,
Пузьöдлы ассъыд том вир.

Кутам ми сьылiгтыр му вывтi ветлыны,
Шогыд кö тэнад оз ло.
Дугдам ми кымöра лунъяссö тöдлыны,
Кöть сэсся олам сё во!

 ПУКАЛА КÖТЬ ВЕТЛÖДЛА     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Пукала кöть ветлöдла,
Уджала кöть ог,
Кöть ме ворсöм видзöда –
Пыр мем мыйкö шог.
  }  2–ысь

Менам том ныв сьöлöмöй
Висьö лун и вой.
Омöля ме узьлывла,
Абу важ кодь збой.
  }  2–ысь

Мукöд вояс кывсьö мем,
Кывсьö сьыланкыв.
Вöтöн кодкö чуксасьö:
"Садьмы, муса ныв!"
  }  2–ысь

Мыйла меным, мамукöй,
Лои татшöм шог?
Тайö висьöм шогсьöмысь
Коркö мынла ог?
  }  2–ысь

"Тайö висьöм, дитюкöй,
Регыдöн оз быр:
Садьмис тэнад сьöлöмыд,
Пузис тэнад вир".
  }  2–ысь

 БУР БАТЬКÖД–МАМКÖД ОЛÖМ     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Бур батькöд–мамкöд олöм
Оз некор менам вун.
Me сэки шог эг тöдлы,
Эг аддзыв гажтöм лун.
  }  2–ысь

Эз видчыв, скöрмыв батьöй,
Зэв вöлi сiйö шань.
Пыр ошкис менö мамö:
"Тэ миян рочакань".
  }  2–ысь

Кор гуляйтны ме пета,
Кор сьыла сьыланкыв,
Став йöзыс волi шуö:
"Зэв шуда тайö ныв".
  }  2–ысь

Me, збыльысь, шуда вöлi
Да воштi ассьым шуд.
Me, коньöр, тайö шудсö
Эг крепыд киын кут.
  }  2–ысь

Бур олöм менам вöлi,
Лёк олöм лоис зэв.
Том гажöй, долыдлунöй,
Кыдз быттьö эз и вöв.
  }  2–ысь

Me кула, кыдзи кулö,
Кöрт садöк пиын кай.
Бать–мамöй, муса зонмöй,
Прöщай, прöщай, прöщай.
  }  2–ысь

 КÖН ОЛАМ МИ...     Кывъясыс М.Лебедевлöн   Музыкаыс народнöй

Кöн олам ми, сэн сулалiс
Зэв важöн пемыд вöр.
Сэн котралiс, сэн гуляйтiс
Кузь сюра еджыд кöр.
  }  2–ысь

Сэн ош да кöин шöйтiсны,
Ур чеччавны эз мудз;
Сэн лыдтöм вöлi пöткаыс,
Эз бырлы кöч да руч.
  }  2–ысь

Сьöд вöръяс кузя вeтлöдлic
Звер кыйысь коми морт.
Эз повлы ошкысь, кöинысь...
Сэн вöлi сылöн горт.
  }  2–ысь

Дзор козъяс улын лажиньтчис,
Кыдз керйысь вöчöм чом.
Эз пöдлась сылöн öдзöсыс,
Кыдз пöрысь пöчлöн вом.
  }  2–ысь

Рытгорув тайö чом дорö
Том чукöртчöма йöз:
Том войтыр пыр на гажöдчö
Кöть петöма, кöть эз.
  }  2–ысь

 НЫВЪЯС ВА ДОРÖ ВОРСНЫ ЛЭЧЧИСНЫ     Кывъясыс В.Лыткинлöн   Музыкаыс народнöй

Нывъяс ва дорö ворсны лэччисны.
Ва дорын кылалö йи.

Ломзьö–дзирдалö шондi енэжын,
Ломтысьö быттьöкö би.

Орччöн пуксисны гажа кыр йылö
Акань моз пасьтасьöм нывъяс.

Мича шушунась, дона чышъянась,
Сикöтшъяс öшлöмась сьывъяс.

Эжва. садьмöма. Эжва лёкмöма:
Чепъяссö жугöдлö вывсьыс.

Нимкодь нывъяслы, гажа том йöзлы:
Пондiсны отвылысь сьывны.

 ДЖУДЖЫД КЕРÖСЫН...     Кывъясыс П.Шеболкинлöн   Музыкаыс народнöй

Джуджыд керöсын,
Гажа нöрысын
Öтнас ён керка сулалö дыр.
Юсянь зэв ылын,
Сиктсянь зэв ылын,
Сöмын тыдалö вöр да сьöд мыр.

Керка бердöдыс,
Дзоля эрдöдыс
Дзольгö–визувтö ичöтик шор.
Пулöн шувгöмыс,
Тöвлöн увгöмыс
Öтка керкаö кылö кöть кор.

Рытын волывлö,
Сёрöдз овлывлö
Визыв шор дорын том, мича ныв.
Нора сьывлывлö, –
Ылöдз кывлывлö,
Сöмын Ваньукöй сiйöс оз кыв...

Гажа овлiсны,
Пöра кольлiсны
Ванькöд öтлаын уна нин во.
Призыв восьтiсны –
Ваньöс босьтiсны...
Гöрд салдатын служитö кык во.

Олöм–вылöмнас,
Гора сьылöмнас
Том ныв пальöдö ассьыс ён шог;
Быд вой вöталö,
Частö мöвпалö.
Ваньыс дырö нин бöрсö оз лок.

Арся пöраын
Джуджыд гöраын
Öтчыд тыдовтчис шынеля морт.
Аддзис Аннушыс:
Локтö Ванюшыс.
Локтö том нывлы нэм кежлас ёрт.

 ЯГЫН БЫДМИС МИЧАНИК ПОЖÖМ     Кывъясыс И.Вавилинлöн   Музыкаыс народнöй

Ягын быдмис мичаник пожöм,
Сылöн öткодь йыв и дiн.
Сиктын быдмис гöгрöс, гöгрöс чужöма,
Мича–мича öтка ныв.
  }  2–ысь

Аски кая пуöс пöрöда,
Медбур ягсьыс кыскала,
Рытнас муна, нылöс, нылöс корала,
Семья пытшсьыс нетшышта.
  }  2–ысь

Аски кайи пусö пöрöдны,
Пуыд менам дыр эз пöр.
Рытнас мунi нылöс, нылöс коравны,
Нылыд ме сайö эз мун.
  }  2–ысь

Коркö эськö пуыд пöри да,
Пес вылас и эз шогмы.
Коркö эськö нылыд, нылыд мунiс да,
Гöтыр вылö эз и туй.
  }  2–ысь

 КÖКÖЙ     Кывъясыс да  Музыкаыс А.Обрезковалöн

Кöкöй, кöкöй, мый тэ кöкан
Паськыд Эжва сайын?
Висьтав меным, кöкöй,
Муса другöйкöд
Кор ми аддзысьлам, кöкöй?
Ку–ку, ку–ку, ку–ку.

Кöкöй, кöкöй, мый тэ кöкан
Тшöкыд рас шöрын?
Висьтав меным, кöкöй,
Менö важ моз–ö
Сiйö радейтö, кöкöй?
Ку–ку, ку–ку, ку–ку.

Кöкöй, кöкöй, мый тэ кöкан
Кыа кусiгöн?
Висьтав меным, кöкöй,
Муса гöтырöн
Шуны кутас–ö, кöкöй?
Ку–ку, ку–ку, ку–ку.